Kıdem Tazminatı Şartları Nelerdir?
Kıdem tazminatı şartları, kanunda sayılan fesih hallerinden birinin gerçekleşmesi ve işçinin en az bir yıl çalışmış olmasıdır. Kıdem tazminatı işçinin İş Kanunundan doğan en temel haklarından biridir. Kıdem tazminatı, işçinin işyerindeki yıpranmasının bir karşılığı olup kanunda gösterilen fesih hallerinde en az bir yıllık çalışması olan işçiye veya işçinin vefat etmesi halinde de bu işçinin hak sahiplerine işveren tarafından ödenmesi gereken paradır.
İş sözleşmesinin devamı süresince her geçen tam yıl için, işverenin işçiye 30 günlük ücreti üzerinden kıdem tazminatı ödenmesi gerekir. Bir yıldan artan sürelerde de aynı oran üzerinden ödeme yapılır. Burada çalışanlara her bir yıl için ödenecek olan, 30 günlük ücret, giydirilmiş brüt ücrettir.
Kıdem Tazminatı Şartları Bir Bakışta
Kıdem Tazminatının Kanuni Dayanağı Nedir?
Kıdem tazminatı, yürürlükten kaldırılan eski 1475 sayılı İş Kanunu’nun halen yürürlükte olan 14. Maddesi, 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 20. maddesi ve 5953 sayılı Basın Meslekinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun’un 6. maddesinde düzenlenmiştir.
4857 sayılı yeni İş Kanunu’nun Geçici 6. Maddesinde, “Kıdem tazminatı için bir kıdem tazminatı fonu kurulur. Kıdem tazminatı fonuna ilişkin Kanunun yürürlüğe gireceği tarihe kadar işçilerin kıdemleri için 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi hükümlerine göre kıdem tazminatı hakları saklıdır” hükmü yer almaktadır.
Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları Nelerdir?
En az 1 yıldan beri bir işyerinde çalışmakta olan işçilerin iş akitlerinin işveren veya kendileri tarafından haklı nedenlere dayanarak feshedilmesi halinde kıdem tazminatına hak kazanabilmeleri için 1475 sayılı İş Kanunu’nun kıdem tazminatı başlıklı 14. maddesindeki aşağıda yazılı şartların gerçekleşmesi gerekir.
Bunları açılamaya çalışalım:
- a) İşveren tarafından 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin II numaralı bendinde gösterilen ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebepler dışında iş sözleşmesinin feshi,
- b) İşçi tarafından 4857 sayılı Kanunun 24. maddesinde gösterilen sebeplerle iş sözleşmesinin feshi,
- c) Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla iş sözleşmesinin feshi,
- d) İşçinin bağlı bulunduğu kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla iş sözleşmesinin feshi,
- e) Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile iş sözleşmesini sona erdirmesi,
- f) İşçinin ölümü nedeniyle iş sözleşmesinin sona ermesi,
- g) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 60. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81. maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayan işçilerin kendi istekleri ile işten ayrılmaları.
Yukarıdaki şartlardan birinin gerçekleşmesi sonucu kıdem tazminatına hak kazanılabilmesi için işçinin İş Kanunu kapsamındaki bir işyerinde geçerli bir hizmet akdine istinaden çalışıyor olması gerekir.
Kıdem Tazminatı Kazanabilmek İçin Çalışma Süresi En Az Ne Kadar Olmalıdır?
1475 sayılı Kanunun kıdem tazminatını düzenleyen 14. maddesinde, işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye kıdem tazminatı ödenir.
İşçilerin çalışmaları aynı işverene ait bir veya birden fazla işyerlerinde farklı zamanlarda geçmiş olsa dahi kıdem tazminatının hesabında çalışılan sürelerin toplamı esas alınır.
İşveren veya işçinin kıdem tazminatı ödenecek şekilde ihbar önellerine uyularak hizmet akdine son verdiği durumlarda kıdem tazminatına esas sürenin sonu ihbar önelinin bittiği tarih, ihbar öneline uyulmadan bildirim sürelerine ait ücretin işçiye peşin olarak ödendiği durumlarda ise işçinin işine son verildiği tarihtir.
Kısmi Süreli veya Eksik Çalışmalarda Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Kanunun 14. maddesinde ifade edildiği gibi kıdem tazminatının hesabında tam yıl esas alınacaktır.
Yargıtay’ın uzun süre verdiği kararlarında, kısmi süreli çalışmalarda işçinin işe giriş tarihi ile hizmet akdinin feshi tarihi arasında geçen sürede fiilen çalışılan günlerin toplamı 365’e bölünerek kıdeme esas hizmet süresi tespit edilmekte, çalışılan günler toplamı bir yılı aştığı takdirde işçi kıdem tazminatına hak kazanmakta idi.
Yargıtay daha sonraki kararlarında bu görüşünden vazgeçerek, eksik çalışma hallerinde, işe giriş ve çıkış tarihleri arasındaki sürenin tamamını dikkate alarak kısmi çalışmaya göre belirlenen ücret üzerinden kıdem tazminatının hesaplanacağına karar vermiştir.
Kıdem Tazminatına Esas Ücret
Hesaplamada son brüt ücrete, işçiye sağlanan ve devamlılık gösteren para ile ölçülebilir menfaatler de eklenir. Arızi nitelikteki ödemeler hesaba katılmaz. Esas ücretin belirlenmesi ve örnek hesap için kıdem tazminatı nasıl hesaplanır yazısına, tutarı kendiniz hesaplamak için kıdem tazminatı hesaplama sayfasına bakılabilir.
Belirli Süreli İş Sözleşmesi ile Çalışanlar Kıdem Tazminatına Hak Kazanır mı?
Belirli süreli iş sözleşmesi sürenin bitiminde kendiliğinden sona ererse tazminat doğmaz. Süre sonunda işverenin sözleşmeyi yenilememesi ise Yargıtay uygulamasında fesih sayılabilir ve tazminat gündeme gelebilir. Konunun ayrıntısı belirli süreli iş sözleşmesinde tazminat hakları yazısında anlatılır. Süresi dolmadan haksız feshedilen belirli süreli sözleşmede kalan süre ücreti için bakiye süre ücreti hesaplama sayfasına bakılabilir.
Tavan, Hesaplama ve Vergi
Çalışılan her yıl için ödenecek tutar, her dönem belirlenen tavanı aşamaz. Güncel tavan için kıdem tazminatı tavanı sayfasına bakılabilir. Tazminat gelir vergisinden ve sigorta priminden muaftır; yalnızca damga vergisi kesilir.
Tazminat süresinde ödenmezse hakim, ödenmeyen süreye göre mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder. Zamanaşımı süresi 5 yıldır; bu süre 4857 sayılı İş Kanunu’na 7036 sayılı Kanunla eklenen Ek madde 3 ile belirlenmiştir.[1] Süreler ve ayrıntılar için işçilik alacaklarında zamanaşımı yazısı okunabilir.
Kıdem Tazminatı Şartları Özeti
Kıdem tazminatı şartları üç başlıkta toplanır: İş Kanunu kapsamında bir iş sözleşmesiyle çalışmak, aynı işverene bağlı işyerlerinde toplam en az bir yıl çalışmak ve sözleşmenin yukarıda sayılan hallerden biriyle sona ermesi. Emeklilik yoluyla hak kazanma halleri emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı ve 15 yıl 3600 gün kuralı yazılarında ayrıca anlatılır.
Aynı konuda ayrıntı için Kıdem Tazminatı Faizi: Hangi Faiz, Hangi Tarihten İşler rehberi ve Kapıcıların Kıdem Tazminatı Hakkı ve Miktarı yazısı okunabilir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu Ek m.3 ↩