Emeklilik Sebebiyle Kıdem Tazminatı Kimler Alabilir?
Emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı alabilmek için;
- işçinin iş kanununa tabi bir iş sözleşmesi ile çalışması,
- belirli bir süre ve prim gün sayısını doldurması gerekmektedir.
Bu süre ve prim gün sayısı, işçinin ilk sigortaya giriş tarihine göre değişmektedir.
08.09.1999 tarihinden önce işe girenler için 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim günü, bu tarihten sonra ve 30.04.2008 öncesinde ilk kez sigortalı olanlar için ise 25 yıl sigortalılık süresi ve 4500 prim günü veya sigortalılık yılı şartına bakılmaksızın 7000 prim günü yeterlidir; yaş şartı aranmaz.[1][2]
30.04.2008’den sonra ilk kez sigortalı olanlar bakımından yaşlılık aylığı şartları 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesine göre belirlenir; kıdem tazminatı bakımından gereken prim gün sayısı ve sigortalılık süresi için SGK’dan bilgi alınmalıdır.[3]
Malulen emeklilik için ise 1800 prim günü ve en az 10 yıl sigortalılık süresi aranmaktadır.[4]
Emeklilik nedeniyle ödenen tazminat, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesine dayanan kıdem tazminatıdır. Yaşlılık, malullük ya da emeklilik aylığı veya toptan ödeme almak amacıyla iş sözleşmesini sona erdiren işçi, şartları taşıyorsa bu tazminata hak kazanır. Tutarın nasıl hesaplandığı kıdem tazminatı nasıl hesaplanır yazısında anlatılır.
Emeklilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı Nedir?
Emeklilik sebebiyle kıdem tazminatı düzenlemesi, 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesinde yer alır. Emeklilik için gereken gün ve prim şartlarını karşılayan işçi, iş sözleşmesini kendisi sona erdirse de tazminata hak kazanabilir. Şartlar gerçekleşmişse tazminat işveren tarafından ödenmelidir.
Emeklilik Sebebiyle Kıdem Tazminatı Almanın Şartları Nelerdir?
Emeklilik nedeniyle tazminat alacak işçide aranan şartlar şunlardır:
- Emeklilik koşullarını sağlayarak ilgili kuruma aylık ya da toptan ödeme için başvurmuş olmak,
- 7.000 gün prim ödeme gün sayısına ya da en az 25 yıl sigortalılık ve 4.500 gün prime ulaşmış olmak; bu durumda kadın 58, erkek 60 yaşını beklemeden kendi isteğiyle ayrılabilir,
- Aynı işyerinde veya aynı işverene bağlı farklı işyerlerinde en az bir yıl çalışmış olmak.
İşçinin emeklilik dışındaki hak kazanma halleri, yani haklı fesih, muvazzaf askerlik ve kadın işçinin evlendikten sonraki bir yıl içinde ayrılması kıdem tazminatı şartları yazısında; kendi isteğiyle ayrılanların durumu ise kendi isteğiyle işten ayrılan işçinin tazminat hakkı yazısında anlatılır.
Emeklilik Tazminatı Almak İçin Neler Yapılmalıdır?
Emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı alabilmek için izlenmesi gereken adımlar bu kapsamda olan kişilerce merak edilebilir. Temel anlamda bunları şu şekilde anlatmak mümkündür:
- İşçinin emekli olmak için istenen koşulları yerine getirdiğinden emin olması,
- İşçinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) müracaat ederek emeklilik koşullarını sağladığını belgelemesi,
- İşçinin söz konusu belgeyi işverene sunarak emeklilik nedeniyle iş sözleşmesini sona erdirdiğini yazılı biçimde bildirmesi,
- İşçinin işverenden kıdem tazminatını talep etmesi,
- İşveren tarafından kıdem tazminatı ödemesi gerçekleştirilmesi,
- Temel olarak emekli tazminatı almak için ne yapılmalı sorusu bu şekilde yanıtlanabilir.
İşçinin aylık veya toptan ödemeye hak kazandığını ve bunun için ilgili kuruma başvurduğunu belgelemesi şarttır.[1]
Emeklilik Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
İşçinin emeklilik tazminatı denildiğinde kıdem tazminatı anlaşılır. Bireysel veya toplu iş sözleşmesinde emeklilik halinde ayrı bir ödeme öngörülmemişse işçinin alacağı yalnızca kıdem tazminatıdır.
Her tam çalışma yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret ödenir; ücrete yol, yemek ve diğer ek ödemeler de dahil edilir. Tam yıl dışında kalan günler günlük brüt ücretle çarpılarak eklenir. Tutardan yalnızca %0,759 damga vergisi kesilir. Bir hizmet yılı için hesaplanan tutar tavanı aşamaz; güncel tutar için kıdem tazminatı tavanı sayfasına bakılabilir.
Emekli Olduktan Sonra Tazminatı Ne Zaman Alabilirim?
Emekli olduktan sonra aynı işyerinde çalışmaya devam eden işçi, iş sözleşmesi sona erdiğinde tazminat alabilir. Bu durumda yalnızca emeklilik sonrası çalışma süresi hesaba katılır; ayrıntı emeklilik sonrası aynı işyerinde devam eden işçilerin hakları yazısındadır.
Memurlar İçin Emeklilik Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Kıdem tazminatı 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi kapsamında işçilere ödenir. Memurlara kıdem tazminatı ödenmez; memurlar emekli olduklarında ilgili mevzuata göre emekli ikramiyesi alırlar.
Emeklilik Sebebiyle Kıdem Tazminatı Almak İçin SGK’dan Hangi Belge Alınmalıdır?
Emeklilik sebebiyle kıdem tazminatı almak isteyen işçilerin, SGK’dan emeklilik şartlarını sağladıklarına dair bir belge almaları ve bunu işverene sunmaları gerekmektedir. Bu belgeyi alan işçiler, emeklilik nedeniyle iş sözleşmesini feshettiklerini işverene yazılı bildirebilirler.
SGK’dan alınacak belge, işçinin emeklilik şartlarını sağladığını gösteren belgedir. Belgenin adı ve temin yolu SGK uygulamasına göre değişebildiğinden, işçinin güncel bilgiyi SGK’dan teyit etmesi uygun olur.
Emeklilik Sebebiyle İşten Ayrılma Kodu Nedir?
İşten ayrılış bildirgesinde emeklilik nedeniyle ayrılma için SGK’nın yayımladığı işten ayrılış kod tablosundaki ilgili kod kullanılır. Kod listesi SGK tarafından güncellendiğinden, işveren ve işçinin güncel tabloyu kontrol etmesi gerekir.
Bu kod, işçinin emeklilik nedeniyle iş sözleşmesini sona erdirdiğini gösterir ve işsizlik ödeneği bakımından da önem taşır.
Emeklilik Sebebiyle Kıdem Tazminatı Almak İşsizlik Maaşı Almayı Engeller mi?
Emeklilik sebebiyle kıdem tazminatı almak, işsizlik maaşı almayı engeller.
İşsizlik ödeneği, kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalan sigortalılara verilir. Emeklilik nedeniyle kendi isteğiyle işten ayrılan işçi bu kapsamda değildir. Ayrıca işsizlik ödeneği alırken herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı aldığı tespit edilenlerin ödenekleri kesilir.[5]
Bu başlığı geniş bağlamda EYT Şartları – Emeklilikte Yaşa Takılanlar Güncel Durum rehberinde, ilişkili bir yönünü ise 15 Yıl ve 3600 Kıdem Tazminatı Hakkı Kaz Keç Kullanılabilir yazısında bulabilirsiniz.
Kaynaklar
- 1475 sayılı Kanun m.14 ↩
- 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu geçici m.81 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.28 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.25 ↩
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.47 ve m.52 ↩