Maaşın asgari ücretten gösterilmesi haklı fesih nedenidir. İşçi iş akdini haklı nedenle fesih edip kıdem tazminatına hak kazanır. Ülkemizde sigortalılık zorunlu olmasına rağmen, ya sigortasız çalıştırıyorlar ya da çoğu durumda asgari ücretten daha düşük bir tutarda sigorta göstererek haksız kazanç elde ediyorlar. Maaşın geri kalanı çoğu durumda elden teslim edilir. Sigortanız maaşınıza da bağlı olabilir.
Sigortam Asgari Ücretten Yatıyor Ne Yapmalıyım?
Aldığı ücret asgari ücretten fazla olmasına rağmen SGK kayıtlarında sigorta primleri asgari ücret üzerinden yatırılan işçi SGK’ya işvereni şikayet ederek işyerinde denetim yapılmasını isteyebilir. İşçinin maaşının asgari ücret üstünde olmasına rağmen sigortası asgari ücretten yatırılıyorsa bu durum işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle fesih hakkı verir. Diğer bir deyişle sigortası asgari ücretten yatırılan işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek hak ettiği alacakları ve tazminatları talep edebilir. Ücreti düşük gösterilen işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.[1]
İşçi, elden verilen maaşı ispat ederek işçilik alacakları ve tazminatlarının gerçek ücreti üzerinden hesaplanmasını isteyebilir. İşçi elden aldığı parayı ispatladıktan sonra kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti gibi hak ve alacaklarının gerçek ücreti üzerinden hesaplanmasını isteyebilir.
Sigorta primlerinin eksik yatırılması işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkı verir. Sigorta primi eksik yatırılan işçi iş sözleşmesini feshederek hak ettiği tüm tazminatlarını alabilir. İş sözleşmesini haklı nedenle fesheden işçi kıdem tazminatı, ücret alacağı, yıllık izin ücret alacağı, fazla çalışma ücret alacağı, ulusal bayram genel tatil ücret alacağı, hafta tatili alacağı, asgari geçim indirimi (AGİ) alacağı (2022 öncesi dönem için) gibi alacakları talep edebilir.
Asgari ücretten gösterilen maaşta haklar
İşçinin Maaşın Asgari Ücret Gösterilmesi / Sigortasının Eksik Yatırılması
Öncelikle sigortanız düşük ücretle ödenirse yani maaş bordronuz aldığınız maaştan düşükse işçilerin uğrayabileceği zararlardan bahsetmek gerekir. Maaşın düşük olduğu gösterilirse, emekli aylığınız buna göre hesaplandığından daha düşük bir emekli maaşı alırsınız. Ayrıca tazminatınız ile işten ayrılmak isterseniz kıdem ve ihbar tazminatınız daha düşük olacaktır. Ayrıca, işsizseniz daha düşük bir işsizlik parası veya hastalanırsanız daha düşük bir rapor parası alırsınız.
Sigortanız aldığınız maaştan daha az ödeniyorsa buna hileli maaş denir. Ayrıca aldığım maaştan sigortam ödeme yapmıyor diyorsanız, öncelikle noter kanalıyla işverene haber vererek eksik primlerinizin ödenmesini talep edebilirsiniz. Uyarıdan sonra aynı uygulama devam ederse Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) şikayette bulunma hakkınız vardır. Bu konuda ALO 170’i arayarak konuyla ilgili yardım talebinde bulunabilirsiniz. Bu durum haklı fesih sebeplerinden biri olduğu için iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkınız vardır. Haklı fesih durumunda hem tazminatınızı hem de eksik primlerinizi dava yoluyla talep edebilirsiniz.
Düşük ücretlerin SGK’ya bildirilmesi hem çalışanlara hem de SGK’ya zarar verir. Bu gibi durumlarda işverenler için ciddi cezalar söz konusudur. Dolayısıyla bu kişileri şikayet ederek bu tür uygulamaların önüne geçebiliriz.
İşverenler, eksik gösterilen ücret için vergi, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ödemek zorunda kalabilir. Bunun yanı sıra sigorta primi de cezalı olarak talep edilmektedir. Ayrıca muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlemek vergi kaçakçılığı suçu sayılabilir ve bu suç için on sekiz aydan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.[2] Gördüğünüz gibi, eksik sigorta göstermenin yaptırımları ağırdır. Bu tip işletme sahiplerini şikayet etmeliyiz. Bu şikayetlerinizi ALO 170 veya CİMER Şikayet Hattı üzerinden yapabilirsiniz. Sigorta priminin eksik yatmasına ilişkin ayrıntılı bilgi için SGK’ya veya bir avukata başvurulabilir.
Sigortanın Düşük Gösterilmesi Nedeniyle Tazminat
İşçi açısından sigortanın düşük gösterilmesi veya sigorta priminin asgari ücret üzerinden yatırılması nedeniyle kıdem tazminatı alınabilir. Bunun için işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmesi gerekir. İş Kanunu’na göre iş akdinin haklı nedenle feshi durumunda kıdem tazminatı işverenden talep edilebilmektedir.
Sigortanın Düşük Gösterilmesi
Sigorta primi düşük gösterilen işçi her ne kadar çalıştığı dönemde bunun zararını göremeyebilse de ileriki dönemde işten çıkarılma ya da emeklilik gibi bir durum ile karşılaştığında sigortanın düşük olmasının zararlarını maddi ve manevi olarak net bir şekilde anlayacaktır. Sigortası asgari ücretten yatırılan bir işçi, ,işten çıkarıldığında düşük kıdem tazminatı alacağı gibi emekli olduğunda da düşük emekli maaşı alacaktır. İş Kanunu işverenin sigorta yükümlülüğünü eksiksiz bir şekilde yerine getirmesini zorunlu kılmıştır. İşveren, çalışanın maaşını düşük gösterme gibi bir davranış içerisinde ise çalışan bu durumu öne sürerek iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. İş akdinin haklı nedenle feshi durumunda işçi fazla mesai, yıllık ücretli izin, kıdem tazminatı gibi birikmiş haklarını işverenden talep edebilmektedir.
Sigortası Düşük Gösterilen İşçi Ne Yapmalıdır?
Sigortası düşük gösterilen ya da sigortası asgari ücret üzerinden yatırılan işçi için iki yol bulunur. Birincisi sigortası yatırılan kuruma yapılacak olan şikayettir. İkincisi ise, işçinin haklı nedenle iş akdini feshetmesidir. İş Kanunu 24. Maddesinde çalışanın hangi hallerde iş sözleşmesini feshedebileceği belirtilmiştir. Haklı nedenle iş sözleşmesinin feshi gerekçelerinden biri de çalışanın sigortasının düşük gösterilmesi olmaktadır.
İşyerinde maaşın bir kısmının bankadan verilmesi geri kalan kısmının ise elden ödenmesi, işverenin sigorta primini eksik yatırması gibi bir davranışın olduğunu ortaya koyar. Bu durumda işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek işverenden kıdem tazminatını alabilir.
Ücretin Bir Kısmının Elden Verilmesi ve Sigorta Primi
Türkiye genelinde en az üç işçi çalıştıran işverenlerin ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her türlü istihkakı banka aracılığıyla ödemesi zorunludur.[3]
Uygulamada bazı işverenler maliyetlerden kaçınmak için çalıştırdığı işçinin ücretinin bir kısmını banka hesabına yatırırken bir kısmını nakit olarak ödemektedir. Çalışan açısından eline geçen ücret değişmemekte ise de işçinin sigorta primi eksik bildirilmiş olduğundan;
- Hastalık, analık, iş kazası ve meslek hastalığı hallerinde alacağı geçici ya da sürekli iş göremezlik gelirleri,
- İşsizlik ödeneği ve kısa çalışma ödeneği gibi destekler,
- Yaşlılık aylığı,
- Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti,
- Vefat etmesi halinde hak sahiplerine bağlanacak ölüm geliri veya ölüm aylığı
hak etmiş olduğu tutardan daha az olacaktır. Elden ödemenin işverene yaptırımları ve ispat yolları işçiye elden ödeme yapılması yazısında ayrıca anlatılmıştır.
Konunun genel çerçevesi için Maaşı Ödenmeyen İşçinin Hakları rehberine, yakın başlıklar için Maaşa Zam Zorunluluğu: İşveren Zam Yapmak Zorunda mı yazısına bakılabilir.
İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, Bankalar Aracılığıyla Ödeme Yönetmeliği.
Kaynaklar