Kapıcılar Kıdem Tazminatına Nasıl Hak Kazanır?
Kapıcıların kıdem tazminatı, diğer işçilerle aynı temel şartlara bağlıdır: en az bir yıl çalışmak ve iş sözleşmesinin kanunda sayılan hallerden biriyle sona ermesi. Kapıcı haklı bir neden olmadan kendi isteğiyle ayrılırsa tazminat alamaz. İşveren kapıcıyı ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki bir nedenle çıkarırsa tazminat doğar.[1]
Hak kazanma hallerinin tamamı kıdem tazminatı şartları yazısında, emekli olarak ayrılmak isteyen kapıcıyı ilgilendiren 15 yıl 3600 gün kuralı ise 15 yıl ve 3600 gün yazısında anlatılır. Bu yazı kapıcıya özgü konulara odaklanır: tahsisli konutun hesaba katılması, tazminattan kat maliklerinin sorumluluğu ve davanın kime karşı açılacağı.
Kıdem tazminatında temel ölçüler
Kapıcıların Kıdem Tazminatı Hesabı
Kapıcı kıdem tazminatı, çalışılan her yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Genel hesap yöntemi kıdem tazminatı nasıl hesaplanır yazısında, tavan ise kıdem tazminatı tavanı yazısında yer alır. Uygulamada kapıcı ücretinin tavana ulaşması çok nadirdir.
Kapıcıya özgü üç nokta vardır: deneme süresinin hesaba dahil olması, aynı işverene bağlı apartmanlardaki çalışmanın birleştirilmesi ve tahsisli konutun ücrete eklenmesi. Bunlar aşağıda ayrı başlıklarda anlatılır.
Kapıcılar Kimin İşçisidir?
Kat mülkiyeti olan binada apartman görevlisi olarak çalışan kişi, sözlü ya da yazılı bir iş sözleşmesine dayandığı için İş Kanunu anlamında işçi sayılır. Kapıcılarla ilgili hak ve yükümlülükler 4857 sayılı İş Kanunu, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu ve Konut Kapıcıları Yönetmeliği’nde birlikte yer alır.
Apartman görevlilerinin işvereni bütün maliklerdir. Kanun, toplu oturulan yerlerde yöneticiyi kat maliklerinin hukuki temsilcisi sayar. Kapıcının kıdem tazminatı ve diğer alacakları yönetici üzerinde doğmaz; sorumluluk kat maliklerine aittir.
Zorla İstifa Ettirilen ve İbraname İmzalayan Kapıcının Kıdem Tazminatı
Kapıcıya tazminat ödememek için istifa istenmişse ya da mobbing uygulanarak istifaya zorlanmışsa, mahkeme gerçek duruma bakar ve kapıcının işten çıkarıldığını kabul eder. İşten ayrılırken imzalatılan “tüm haklarımı aldım” türü belgeler de gerçek durumu değiştirmez; ispat yükü kapıcıdadır. İbranamenin geçerli sayılması için yazılı olması, işin sona ermesinden en az 1 ay sonra imzalanması, ödenen kalemleri tek tek göstermesi ve ödemenin banka aracılığıyla yapılması gerekir.[2]
Zorla istifa ve ispat yöntemleri işçinin istifaya zorlanması yazısında, bu durumdaki işçinin tazminat hakları ise zorla istifa ettirilen işçinin tazminat hakları yazısında anlatılır.
Kapıcı Kıdem Tazminatını Kim Öder?
Kapıcıların kıdem tazminatını kimin ödeyeceği meselesi hep tartışma konusu olmuş ve sürekli gündemde olan bir konudur. Ancak bu konuda mevzuatta açık düzenlemeler mevcuttur. Kat Mülkiyeti Kanunu m. 20 hükmü uyarınca kapıcıların kıdem tazminatından kat malikleri sorumludur. Yani söz konusu binada daire sahibi kişiler kapıcının kıdem tazminatını ödemekle sorumlu olur. Kiracı ise yalnızca ödemekle yükümlü olduğu kira miktarı ile sınırlı olarak müteselsilen sorumludur.[3]
Kat Mülkiyeti Kanunu m. 20 hükmü, aralarında başka türlü anlaşma olmadıkça kapıcı, kaloriferci, bahçıvan ve bekçi gider ve avans ödemelerinden kat maliklerinin her birini eşit olarak sorumlu tutmaktadır.[4] Ayrıca kat malikleri, kapıcı hizmetinden yararlanma hakkından vazgeçerek veya bu hizmeti istemeyerek bunun giderlerinden kurtulmuş olmaz. Kişi o dairede oturmasa veya çöplerini kendi atıyor olsa bile kapıcının aylık giderine de kıdem tazminatına da muhatap olur.
Yeni Malikin Kapıcının Tazminatından Sorumluluğu
Eğer bina içerisindeki daire satılırsa yeni malik kapıcının kıdem tazminatından sorumlu olmadığını iddia edemez. Kapıcının kıdem tazminatı eski malikin dönemine karşılık geliyor olsa dahi bunu ödeme yükümlülüğü yeni maliktedir. Ancak kapıcı eski malik döneminde işten ayrılmış ve kıdem tazminatı borcu yeni malikten önce doğmuşsa yeni malik bundan ötürü sorumlu olmaz.
Bununla birlikte yeni malikin kapıcının kıdem tazminatını ödediği durumlarda kendisinden önceki döneme karşılık gelen kısımdan ötürü eski malike rücu ederek ondan bu kısmı talep etmesinin mümkün olduğu kabul edilmektedir.
Kapıcıların Kıdem Tazminatının Hesaplanması
Kıdem tazminatında esas alınacak süreye baştaki deneme süresi de dahil edilir. Apartman görevlilerinin kıdem tazminatının hesaplanmasında aynı işveren nezdinde farklı yerler çalışması da bir süre olarak kabul edilir. Yani ayrı ayrı bölünmüş çalışmalar değildir. Örneğin bir site yönetimi şirketinin yönettiği sitede kapıcılık görevi yapan birisi aynı şirketin yönettiği başka bir siteye kapıcı olarak gönderilse dahi kıdem süresi yeniden başlamaz.
Buna benzer şekilde farklı işverenler nezdinde ancak aynı yerde kapıcılık yapılması durumunda da süre yeniden başlamaz. Burada kapıcı sanki işten çıkmış da yeniden işe başlamış gibi istifa ettirilip yeniden girişi sağlansa bile mahkeme gerçek duruma bakarak süreleri birleştirir.
Kapıcıların Kıdem Tazminatı Hesaplanırken Bedava Oturduğu Ev Hesaba Katılır mı?
Apartman görevlilerinin ücretsiz oturduğu ev kıdem tazminatı hesaplamada önemli bir noktadır. Çünkü burada oturduğu evin kira bedeli karşılığı, faturalar vb. sabit giderler kapıcı lehine kıdem tazminatı hesabına etki edecektir. Şöyle söylemek gerekirse kapıcıya ödenecek kıdem tazminatında ek düzenli yardımlar da son ücretin belirlenmesine etki eder ve ev yardımı fatura yardımı vs. son ücrete eklenir. Yani apartman görevlilerinin kıdem tazminatı hesaplanırken bedava oturduğu ev hesaba katılır ve kapıcı lehine sonuç doğurur.
Örnek vermek gerekirse;
Rakamlar yalnızca hesaplama yöntemini göstermek için varsayımsaldır. Kapıcının aylık ücreti brüt 30.000 TL olsun. Bu kapıcı 10 yıldır çalışıyorsa kapıcının kıdem tazminatı 10 x 30.000 = 300 bin TL değildir. Bu son brüt ücrete kapıcıya yapılan düzenli yardımlar da eklenir. Yani kapıcı ücretsiz evden yararlanıyorsa ve evin tahmini kira bedeli 8.000 TL ise ve faturaları da bina tarafından ödeniyorsa ve faturalar da ortalama 2.000 TL ise ve bu kapıcıya yakacak yardımı yapılıyorsa ve o da aylık 1.500 TL ise kapıcının aylık ücreti olan 30.000 TL’ye 8.000+2.000+1.500 TL eklenerek bu ücret 41.500 TL olur. Bunun üzerine 10 yıl x 41.500 TL = 415.000 TL kıdem tazminatı doğar. Kıdem tazminatı tavanı aşılıyorsa hesap tavan üzerinden yapılır.
Dava Süreci Kapıcıların Kıdem Tazminatına İlişkin Dava Kime Karşı Açılır?
Kıdem tazminatı alacağına ilişkin dava açacak olan kapıcı bu davada;
Yalnızca kat maliklerini (ama tamamını)
Yalnızca yöneticiyi
Veya yönetici ile birlikte bütün kat maliklerini
davalı olarak gösterebilir. Yani bu dava bu saydığımız üç gruptan birisine karşı açılacaktır. Ancak dava kime karşı açılırsa açılsın apartman görevlilerinin kıdem tazminatında kat malikleri sorumlu olacaktır.
Apartman Görevlisinin Kıdem Tazminatını Alması Ne Kadar Sürer?
Kapıcıların kıdem tazminatını ile ilgili açacağı davanın ne kadar süreceğine ilişkin net bir bilgi vermek güçtür. Bu süreye mahkemenin yoğunluğu, somut olayın karmaşıklığı, kat maliklerinin durumu vb. birçok unsur etki eder.
Zamanaşımı Süresi
Kapıcıların kıdem tazminatı da diğer işçilerinki gibi 5 yıllık zamanaşımına tabidir.[5] Süre iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren işler. Ayrıntılar işçilik alacaklarında zamanaşımı yazısındadır.
Kapıcının Kıdem Tazminatı Davasında Arabuluculuk
Kıdem tazminatından doğan işçi alacağı davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.[6] Başvurunun nasıl yapılacağı arabulucuya nasıl başvurulur yazısında anlatılır.
Bu başlığı geniş bağlamda İşçi Hakları Nelerdir? Güncel rehberinde, ilişkili bir yönünü ise Bedelli Askerlik ve Kıdem Tazminatı Hakkı yazısında bulabilirsiniz.
Aynı çerçevede Yabancı İşçi Çalıştırma Şartları başlıklı yazı da faydalı olabilir.
Aynı çerçevede Stajyer Hakları: Ücret, SGK ve Örtülü İş İlişkisi başlıklı yazı da faydalı olabilir.
Aynı çerçevede Yurt Dışında Çalışan İşçi Hakları: Uygulanacak Hukuk, Dava Yeri ve SGK başlıklı yazı da faydalı olabilir.
Aynı çerçevede Market Çalışanı Hakları: Vardiya, Fazla Mesai, Kasa Açığı ve Kıdem başlıklı yazı da faydalı olabilir.
Aynı çerçevede Çağrı Merkezi Çalışanı Hakları: Mola, Ses Kaydı, Prim ve Gece Vardiyası başlıklı yazı da faydalı olabilir.
Aynı çerçevede İnşaat İşçisi Hakları: Sigorta, Taşeron, İş Kazası, Yıllık İzin ve Kıdem başlıklı yazı da faydalı olabilir.
İlgili mevzuat: 1475 sayılı İş Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.
Kaynaklar