Maaşı ödenmeyen işçinin hakları konusu vatandaşlar tarafından sıkça sorulan konular arasındadır. Ücret alacağı işçinin en temel alacağı olarak kabul edilir. İşçi işverene karşı kendisine yüklenen görevleri yerine getirmekle sorumlu olurken bunun ifasının ardından da işverenden ücret alacağı hakkı doğar.

İçindekiler

Ücret ve İşçinin Ücretinin Ödenmemesi

Ücret, işçiye bir iş karşılığında ödenen miktardır. İşverenin, işçiye karşı en temel borcudur.

Giydirilmiş ücret, işçinin ücretinin dışında para ve parayla ölçülmesi mümkün menfaat olarak sağlanan miktardan oluşan ücrettir. Net ücret, işçinin eline geçen ücrettir. Brüt ücret ise işverenin elinden çıkan tutardır. Aralarındaki fark da devlete giden tutardır.

Ayrıca işçiye yapılan ödemelerin hukuki niteliği maaş değil ücrettir. Ancak uygulamada maaş olarak da kullanıldığı için bu yazıda da maaş kelimesi ücret anlamında kullanılmıştır. Bunun yanında işçiye yapılacak ödemenin tarihi için kesin bir kural yoktur. Ancak işçinin maaş gününü hangi gün olursa olsun kesin olarak biliyor olması gerekir.

Maaşı ödenmeyen işçi için temel süreler

Hak kaybını önlemek için maaşı ödenmeyen işçi bakımından iş bırakma, fesih ve zamanaşımı sürelerinin özeti

İşçinin Ücretinin Ödenme Şekli, Yeri ve Zamanı

İşçinin ücreti en geç ayda bir defa ödenmek zorundadır. Bu ödeme kural olarak Türk Parası ile gerçekleştirilir. Ama dövizle ödeneceği kararlaştırıldığında borçlar kanununda belirlenen kur üzerinden TL’ye çevrilebilir. Fazla mesailer ücretlerle beraber ödenir. Ücretlerle beraber ay sonunda muaccel olur.

Ücret kural olarak işyerinde ödenir yahut işverenin işçileri için açtığı veya açtırdığı bir banka hesabına yatırılır. Hangi işverenlerin ödemeyi banka hesabı üzerinden yapmak zorunda olduğu, işçi sayısı gibi ölçütlere göre yönetmelikle belirlenir.^[1] Elden ödemenin sınırları için işçiye elden ödeme yapılması yazısına bakılabilir.

Ücret ayni ya da nakdi ödenebilir. Yasal asgari ücrete kadar olan miktarın mutlaka nakdi olarak ödenmesi gerekir. Bunun dışında işveren, işçiye menfaat sağlamak isterse ev – araba vs. gibi ayni, yani eşya olarak ödeme yapabilir.

Tutarın üçüncü kişi tarafından ödenmesi ücret niteliğini ortadan kaldırmaz. İşçiye sağlanmış para veya parayla ölçülmesi mümkün menfaatler ücret kapsamının içerisindedir. Bunlarda herhangi bir şekilde tek taraflı değişiklik yapılamaz. Değişiklik için mutlaka işçinin yazılı rızası alınmak zorundadır

Ücretin Ödendiğinin İspat Yükü

İşçinin ücreti ile ilgili bir dava söz konusu olduğunda, işveren işçinin ücretinin ödendiğini ispatlamak zorundadır. İspat yükü işveren üzerindedir. Bununla beraber mahkeme bordroda yazan ile gerçek durumun uyuşmaması halinde gerçek durumu dikkate alır. İşçi, iddiasını hukuka uygun her türlü delille (tanık dahil) ispat edebilir.

İşçi Maaşı Ödenmediğinde Hangi Haklara Sahiptir?

Ücreti ödenmeyen, eksik ödenen veya düzensiz ödenen işçinin üç yolu vardır. İşçi çalışmaya devam ederek işverene karşı dava açabilir. Kanunda öngörülen haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebilir. Belirli şartlar oluştuğunda istifa etmeden işi de bırakabilir.

İşçi bu süreçte bir iş avukatından destek alırsa sürecin seyri açısından faydalı olur.

Haklı nedenle fesheden işçinin varsa ücret alacakları, kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacakları ödenmek zorundadır. İşçinin kıdem tazminatı alabilmesi için aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışmış olması gerekir.^[2] En az 6 aylık kıdem ve 30 işçi şartı ise işe iade davası (iş güvencesi) için aranır.

Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır.

İşveren Ücret Ödemesini Ne Kadar Geciktirebilir?

Ücret en geç ayda bir ödenir; sözleşmeyle bu süre bir haftaya kadar kısaltılabilir. Ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir neden olmaksızın ödenmeyen ücret için işçi iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. İşçilerin çalışmayı durdurması grev sayılmaz, işveren de bu nedenle işçiye yaptırım uygulayamaz.

Geç ödenen ücretin faizi, 20 günlük sürenin hesabı ve haklı fesih bakımından değerlendirilmesi ücreti geç ödenen işçinin hakları yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.

Ücreti Ödenmeyen İşçinin İstifa Etmeden İşi Bırakması

Ücreti ödenmeyen işçi, İş Kanunu m.34 uyarınca istifa etmeden iş görme borcundan kaçınabilir. Bunun için üç şart aranır:

Ücret, ödeme gününden itibaren 20 gün boyunca ödenmemiş olmalıdır.
İşverenin ödememesinde mücbir bir neden bulunmamalıdır.
İşçi bu hakkı kanuna uygun kullanırsa işveren sözleşmeyi feshedemez, işçinin yerine yeni işçi alamaz ve işi başkasına yaptıramaz.

İşi bırakmak sözleşmenin feshi anlamına gelmez; sözleşme devam eder ve kıdem hesabında bu süre dikkate alınır. İşçi isterse çalışmaya devam edip 5 yıllık zamanaşımı süresi içinde dilediği zaman dava açabilir. Madde metni ve şartların ayrıntısı için ücreti geç ödenen işçinin hakları yazısına bakılabilir.

İşçinin Ücretini Alamaması ve Haklı Nedenle Fesih

İş Kanunu m.24 uyarınca işçinin ücreti gününde ödenmezse, eksik ödenirse ya da düzensiz ödenirse işçi iş sözleşmesini tek taraflı ve derhal feshedebilir. Şartlar varsa kıdem tazminatını ve diğer alacaklarını alabilir.

Kapsamdaki ücret yalnızca çıplak maaş değildir. Fazla mesai ücreti, dini bayram ve genel tatillerde çalışma karşılığı olan UBGT ücreti, hafta tatili ücreti, yol ve yemek ücreti gibi kalemlerin ödenmemesi de haklı fesih nedeni olabilir.

İşveren mücbir sebeplere dayanarak ücretleri ödeyemiyorsa işçinin bu sebepler ortadan kalkana kadar beklemesi gerekir. Haklı fesih hakkının genel çerçevesi için işçinin haklı nedenle fesih hakkı yazısına bakılabilir.

Maaşı Ödenmeyen İşçi İşverene İhtarname Göndermeli mi?

İşçi maaşı ödenmediğinde düzensiz ya da eksik ödendiğinde öncelikle işverene bir ihtarname göndermek sureti ile bildirim yapabilir. İhtarname gönderildikten sonra da ücret alacağı ile ilgili bir dava açılabilir.

2018 yılından bu yana yürürlükte olan arabuluculuk kurumu İş Hukuku kapsamında yer alan bazı davalar sırasında dava açma koşulu olarak kabul edildiğinden işçinin öncelikle arabuluculuk kurumuna başvurması zorunludur.

Arabuluculuk görüşmesine geçerli bir mazereti olmadan katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Arabuluculuk bir dava şartı olarak kabul edilir.^[3]

Dava açıldığı takdirde sonuçlanma sürelerinde değişiklik olması kaçınılmazdır. Bu tür davalarda somut olayın durumu, mahkemelerin iş yükü, ispatta kullanılan araçların çeşidi süreci etkileyeceğinden her dava için farklı bir sonuçlanma süresi söz konusu olur.

İhtarname örneği aşağıda, ayrıca maaş alacağı ihtarnamesi örneği yazısında yer alır.

Maaşı Ödenmeyen İşçi Dava Açtığında Hangi Mahkemeye Başvurmalıdır?

Maaşı ödenmeyen işçi görevli ve yetkili mahkemeye dava açar. İş Mahkemeleri ücret alacaklarına ilişkin davalarda görevli olurken işverenin yerleşim yeri mahkemesi veya işin görüldüğü yer mahkemesi yetkilidir.

Bu tür davalarda zamanaşımı süresi 5 yıl olarak işler. Kıdem ve ihbar tazminatları için de aynı süre geçerlidir. Ücret alacaklarını ilgilendiren davalar için de bu süre uygulanır.

Maaşı Ödenmeyen İşçinin Tazminat Hakkı

Maaşı ödenmeyen veya eksik ödenen işçi derhal fesih hakkını kullandığı takdirde ödenmeyen diğer işçilik haklarıyla birlikte kanuni kıdem tazminatına da hak kazanarak işten ayrılır. İşçinin istifasıyla birlikte kullanmadığı yıllık izinleri artık ücrete dönüşür.

Kıdem tazminatına iş akdinin feshi tarihinden itibaren bankalarca TL mevduat hesaplarına uygulanan en yüksek faiz üzerinden faiz işler. Diğer alacaklarda faiz türü alacağın niteliğine göre belirlenir. Maaş, ubgt, fazla mesai ücreti gibi aylık ödenmesi gereken alacaklara ise ödenmesi gereken aylardan itibaren bankalarca TL mevduat hesaplarına uygulanan en yüksek faiz işletilecektir.

Maaşı ödenmeyen işçinin feshi yazılı bir dilekçeyle veya ihtarla yapılması şart olmasa da, mahkeme ve davada ispat kolaylığı açısından iş sözleşmesini noterden gönderilecek bir ihtarla feshetmekte fayda vardır.

Sıkça Sorulan Sorular

Maaşı Ödenmeyen İşçi Hakları Nelerdir?

Maaşı ödenmeyen işçi işverene karşı dava açabilir. Dava açılmasının koşulu arabuluculuk müessesesine gidilmesidir. İşçi haklı bir nedenle iş sözleşmesini feshetmiş olacağından kıdem tazminatı ve diğer ücret alacaklarını talep edebilir. Kanunda sayılan koşullar çerçevesinde de istifa etmeden çalışmayı bırakabilir.

Maaşı Ödenmeyen İşçi Hangi Koşullarda İstifa Etmeden İşi Bırakabilir?

İşçinin maaşı ödenmediğinde maaşın ödememe günü esas alınarak 20 gün süresince ödememenin devamı halinde işverenin mücbir bir sebebi yoksa işçi istifa etmeden işi bırakabilir.

Maaşı Ödenmeyen İşçinin Ücret Alacaklarında Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır.

İşçinin Maaşın Ödenmemesi Durumunda İhtarname Örneği

Bir üst paragrafta belirtildiği üzere; maaşı ödenmeyen işçinin İK m. 24/2-e’ye istinaden haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanabileceği, bu hakkını kullanırken de usule ve şekle ilişkin şartları yerine getirmesi gerektiği, aksi halde haklı nedenin ortadan kalkarak feshin usulsüz hale gelebileceği, dolayısıyla işçilik alacaklarından indirim yapılabileceği izahtan varestedir. Dolayısıyla haklı nedenle derhal fesih yapan işçinin, bu durumu işverene bir ihtarname ile belirtmesinde yarar vardır.

Örnek bir ihtarname aşağıdaki minvalde olmalıdır:

……… NOTERLİĞİNE

İHTAR EDEN : …

VEKİLİ :

(Adres)

İHTAR EDİLEN : …

KONU : 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/2-e bendine istinaden iş akdinin haklı nedenle derhal feshi ve bu fesih neticesinde iş akdinden kaynaklanan hakların müvekkile ödenmesi talebimizi havi ihtarnamedir.

AÇIKLAMALAR :

….. tarihinde müvekkil işçi ile yapmış olduğunuz iş akdi gereği müvekkil; …….. adlı işyerinizde ……… görev tanımıyla çalışmakta, ………… TL maaş almaktadır.
….. tarihinden itibaren hak ettiği maaşı müvekkile ödememeniz hasebiyle İK m. 24/2-e uyarınca mevcut iş akdinin tarafımızca haklı ve derhal olarak feshedildiğini tarafınıza bildiririz.
İşbu fesih sonucunda müvekkil nezdinde vuku bulan kıdem tazminatı, maaş ve prim alacağı, yıllık izin ücreti alacağı, UBGT alacağı, genel tatil ve hafta tatili ücreti alacağı, fazla mesai ücreti alacağı, sosyal haklardan kaynaklanan alacakları …… gün içinde tarafımıza ödemenizi, aksi takdirde bahsi geçen alacakların tahsili için her türlü hukuki girişimde bulunacağımızı, ileride açılması kuvvetle muhtemel davalarda yargılama giderlerinin ve vekalet ücretlerinin tarafınıza tahmil edileceğini ihtaren bildiririz. …/…/…

Keşide Eden

Sayın Noter;

Üç nüshadan ibaret olan işbu ihtarnamenin bir nüshasının muhataba tebliğini, bir nüshasının tebliğ şerhiyle tarafıma iadesini ve bir nüshanın da dairenizde saklanmasını saygılarımla talep ederim. …/…/…