Kendi İsteğiyle İşten Ayrılan İşçinin Tazminat Hakkı
Kendi isteğiyle işten ayrılan işçinin tazminat hakkı, ayrılmanın haklı bir nedene dayanıp dayanmadığına göre değişir. 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca işçi ve işvereni ilgilendiren konular üzerinde açıklama yapılır. İşçi ve işveren karşılıklı olarak hak ve yükümlülüklerini kanuna uygun olarak yerine getirmek zorundadır.
İşverenle bir sözleşme uyarınca çalışan işçinin çalışma ortamı ve çalışma şartlarına yönelik hak ve sorumluluklar kanunda belirtilmektedir. İşçi bir işyerinde sözleşme kapsamında çalışan gerçek kişidir.

Haklarınızı Alarak İşten Ayrılmak
Kural olarak haklı bir sebebi olmadan işten kendisi ayrılan yani istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Fakat işçi, “İş mevzuatında gösterilen haklı bir sebep” göstererek işyerinden ayrılırsa işi kendi bırakmış olsa dahi kıdem tazminatına hak kazanır, ancak ihbar tazminatına hak kazanamaz. Genel işçi hakları için işçi hakları nelerdir rehberine bakılabilir.
1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde işçiye hangi hallerde kıdem tazminatı ödeneceği sayılmıştır.[1] Yargıtay bu hükmün emredici olduğunu ve yorum yoluyla genişletilemeyeceğini kabul etmektedir:
“…1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde işçiye hangi hallerde kıdem tazminatı ödeneceği sayılmıştır. Bu hüküm, mutlak emredici olup, yorum yoluyla genişletilemez.”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2013/71, K.2013/1642, 04.02.2013 (bozma)
Haklı sebebi olmadan ayrılan işçi, kıdem tazminatı alamayacağı gibi istifa etmeden önce yazılı olarak işverenine bildirim yapmamışsa bir de ihbar tazminatı ödemek zorunda kalabilir. Çünkü 4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesine göre iş sözleşmesini sona erdirmek isteyen işçi/işveren feshi yazılı olarak ve bildirim süresine bağlı kalarak diğer tarafa bildirmelidir.[2] İhbar süresine uymadan işyerinden ayrılan işçi, kıdem tazminatı alamadığı gibi işverenine ihbar tazminatı ödemek zorunda kalabilir.
Fakat işçi, haklı bir sebep göstererek işyerinden ayrılırsa işi kendi bırakmış olsa dahi kıdem tazminatına hak kazanacaktır. Peki hangi haller işçi için haklı sebeptir. Aşağıda işçinin işi bırakması için haklı sebeplerin bir kısmına yer verilmiştir.
- “İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse” (4857 m.24/II-e) işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı alabilir. Yargıtay, ücretin hiç ya da bir kısmının ödenmemesinin bu bakımdan önemsiz olduğunu kabul etmektedir:
“…işverenle bir çekişme içine girmek istemeyen işçinin, haklı nedene dayanarak iş sözleşmesini feshetme hakkı da bulunmaktadır. Ücretin hiç ya da bir kısmının ödenmemesi bu konuda önemsizdir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2009/49407, K.2012/8627, 15.03.2012 (bozma) - İkramiye, prim, yakacak yardımı, giyecek yardımı, fazla mesai, hafta tatili, genel tatil gibi alacakların ödenmemesi durumunda da işçinin haklı fesih imkanı bulunmaktadır (Yargıtay 9. HD, E.2009/49407, K.2012/8627, 15.03.2012). Bu durumda kıdem tazminatı hakkı doğar.
- İşçinin SGK primleri hiç yatırılmıyorsa, eksik yatırılıyorsa veya gerçek ücretten yatırılmıyorsa işçi haklı nedenle iş sözleşmesini feshederek kıdem tazminatı alabilir (Yargıtay 9. HD, E.2009/49407, K.2012/8627, 15.03.2012).
- İşçi “1 Mayıs, 23 Nisan,19 Mayıs gibi resmi tatillerde çalıştırıldığı halde ücreti kendisine ödenmiyorsa” “izin tam olarak kullandırılmıyor ise” istifa ederek tazminat hakkına sahiptir.
- “İşçinin haberi olmadan SGK’da giriş-çıkış yapılıyorsa işçi istifa ederek tazminat alma hakkı vardır.
- İşçi işyerinden istifaya zorlanıyor, tazminatsız çıkarılmak isteniyorsa (mobbing) işçinin bu durumu belgelemek kaydı ile istifa ederek tazminat hakkı vardır.
- Kadın işçi, evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde evlilik nedeniyle işten ayrılması halinde tazminat hakkı vardır.
- İşçi, belirli ya da belirsiz iş sözleşmesi ile çalışsın askerlik nedeniyle işyerinden ayrılırsa tazminat hakkı vardır.
- İşyerindeki ağır çalışma şartlarından yani işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı bozulursa (iş kazası, meslek hastalığı vs.) işçi istifa ederek tazminata hak kazanır.
Bu sebepler çoğaltılabilir. Her işin ve işyerinin durumuna göre somut olaydaki işçinin haklı şikayetleri tek tek ele alınmalı ve istifa için haklı sebep olup olmadığı avukat tarafından değerlendirilmelidir.
Psikolojik Taciz (Mobbing) ve İşçi Hakları
Mobbing nedeniyle işten ayrılan işçi, durumu belgelemek koşuluyla haklı nedenle fesih yapıp kıdem tazminatı alabilir. İşçi cinsel tacize uğrar ve bunu işverene bildirmesine rağmen önlem alınmazsa da sözleşmesini derhal feshedebilir. Baskı yöntemleri ve ispat için işçinin istifaya zorlanması yazısına, dava süreci için mobbing nedeniyle tazminat davası yazısına bakılabilir.
Kendi İsteği ile İşten Ayrılan İşçi Hakları
İşçi kendi isteği ile işten ayrılırsa ve hiçbir haklı gerekçesi de olmadığı takdirde kıdem tazminatı alamaz. İşçi bildirim süresine uymadan ayrılırsa işverene ihbar tazminatı ödemek zorunda kalabilir. Fazla mesai alacakları ve diğer ücret alacakları ise işçi kendi isteğiyle ayrılsa da ödenir.
İşçi haklı bir nedenle işten derhal sözleşme feshi yolu ile ayrılıyorsa bildirim yapmasına gerek olmaz. Bu durumda kıdem tazminatını alabilir. Diğer hakları da işçiye ödenir. İşçi haksız bir nedenle işten ayrıldığında veya sözleşme feshini haksız sebeplerle yaparsa kıdem tazminatı alamaz.
İşçi kendi isteği ile işten ayrıldığında haklı sebeplerini ispat ettiği takdirde kıdem tazminatı ve diğer alacakları için dava açabilir. Buna ek olarak işyerinde ayrımcılık varsa ve işçi bu sebeple işten ayrıldıysa bunu ispatlamak koşulu ile ayrımcılık tazminatı için de dava açabilir.
İşçi haklı bir sebeple işten ayrıldığında işsizlik maaşı alma hakkı da bulunur. İşçinin işten ayrılması haksız nedenlerle gerçekleşmiş ise bu durumda işçi işsizlik maaşı talep edememektedir.
İşten Kendi İsteğiyle Ayrılan İşçinin Diğer Hakları Nelerdir ?
1) Yeni İş Arama İzni Hakkı
Bildirimli sözleşme feshinin varlığı halinde, işveren tarafından işçinin işi bırakacağı tarihe kadar günde 2 saatten az olmamak koşulu ile yeni iş aramak için izin hakkı verilmesi gerekmektedir. İşçi dilerse bu hakkını, izin saatlerini birleştirerek toplu olarak da kullanabilecektir. İş arama izninde ücret kesintisi yapılmaz.[3]
2) İşsizlik Maaşı
İşçi haklı bir sebebe dayanmadan sözleşmesini feshederse işsizlik maaşı bağlanmaz. Haklı sebeplerden birine dayanılarak fesih yapılırsa işsizlik maaşı bağlanabilir. Ayrıntılar istifa edersem işsizlik maaşı alabilir miyim rehberinde yer alır.
İş Sözleşmesinin İşveren Tarafından Feshedilmesi
İşveren, işçiyi haklı veya geçerli bir nedenle işten çıkarabilir. Geçerli nedene dayanmayan fesihte işçi işe iade davası açabilir. İşverenin haklı fesih nedenleri işverenin haklı fesih nedenleri yazısında, fesih sonrası işçinin hakları işten çıkarılan işçinin hakları yazısında, işe iade şartları işe iade davası şartları yazısında anlatılır.
Kıdem Tazminatı Hakkı Nasıl Hesaplanır?
Kıdem tazminatı, çalışılan her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında ödenir. Ödenecek tutar fesih tarihinde geçerli olan kıdem tazminatı tavanı ile sınırlıdır. Hesaplama yöntemi kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı nedir yazısında ayrıntılı olarak anlatılır.
İşten Kendi İsteğiyle Ayrılan İşçi İhbar Tazminatı Alabilir mi?
İş sözleşmelerinin feshinden önce bildirim süresine bağlı kalınarak diğer tarafa yazılı bildirimde bulunulması esastır. İşten ayrılmak (istifa) isteyen işçi, sağlık nedenleri, iyi niyet ve ahlak kurallarına aykırılık veya işin durması gibi nedenler dışında, işverenine bildirim süresine uygun yazılı bildirimde bulunmakla yükümlüdür. İşçinin kendi isteğiyle ayrılması halinde işçi ihbar tazminatı alamaz. Bildirim süresine uymadan işi bırakan işçi ise işverenin talebi halinde ihbar tazminatı ödemek durumunda kalır. Süreler ve hesap için ihbar tazminatı yazısına bakılabilir.
İşyerinin Satılması Durumunda İşçi Kıdem Tazminatının Ödenmesini İsteyebilir mi?
Herhangi bir işyerinin kısmen veya tümüyle devredilmesi durumunda, söz konusu işyerinde çalışmakta olanlar aynı şartlarla çalışmaya devam edeceklerdir. İşyerinin devri, çalışanların yasal hakları konusunda herhangi bir kayba yol açmayacak, çalışanlara işyerinin devri nedeni ile kıdem tazminatı ödenmesi gerekmeyecektir. Gerek kıdem tazminatı, gerekse yıllık ücretli izin haklarının belirlenmesi gerektiğinde devir öncesi ve devir sonrası oluşan toplam çalışma süresi esas alınacaktır.
İşyerinin Taşınması veya Çalışma Şartlarının Değiştirilmesi Halinde İşçi Kıdem Tazminatını Alarak İşten Ayrılabilir mi?
İş sözleşmesi hükümleri, işyeri uygulamaları veya çalışma koşulları konusunda değişiklik yapmak isteyen işveren, durumu yazılı olarak bildirmek ve işçinin onayını almakla yükümlüdür. İşçinin kabul etmediği değişiklik işçiyi bağlamaz. Değişiklik usulü ve işçinin haklı fesih imkanı çalışma koşullarında esaslı değişiklik ve haklı fesih yazısında anlatılır.
Tazminat Alarak İşten Nasıl Çıkabilirim?
Emekli olmaya hak kazanma dışında, yukarıda sayılan haklı nedenlerden biriyle ayrılmanız durumunda 1 yıldan fazla çalışmanız varsa kıdem tazminatına hak kazanırsınız. Şartların tamamı için kıdem tazminatı şartları yazısına bakılabilir.
Kadın çalışanlar için bunlara ilave olarak evliliklerinden itibaren 1 yıl içinde ayrılmaları durumunda da tazminat hakkı doğar.
Tazminat Hakkı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular?
Kendi İsteği ile İşten Ayrılan İşçi Hakları Nelerdir?
İşçi kendi isteği ile işten ayrılırsa kıdem tazminatı alamaz. Bunun yanı sıra işten ayrılacağını süresi içinde işverene tebliğ etmediği takdirde ihbar tazminatı da alamaz. Haklı bir nedenle sözleşme feshi söz konusu ise işçi kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarını alabilir. İşçi haklı nedenle sözleşme feshi yapıp işten ayrılmış ise işsizlik maaşı da alabilir.
Kendi İsteği ile İşten Ayrılan İşçi Tazminat Alabilir mi?
Kendi isteğiyle ayrılan işçi ihbar tazminatı alamaz; bildirim süresine uyulmazsa işverene ihbar tazminatı ödemek zorunda kalabilir. Kıdem tazminatı alabilmek için de işçinin haklı bir sebeple işten ayrılmış olması gerekir.
Kendi İsteği ile İşten Ayrılan İşçi İşsizlik Maaşı Alabilir mi?
İşçi haklı bir nedenle işten ayrılmış ise işsizlik maaşı alabilmektedir. Haksız bir sebeple sözleşme feshi yapan işçi işsizlik maaşı alamaz. Hizmet akdi sonlandıktan sonra 30 gün içinde işsizlik maaşı için başvuru yapılabilmektedir. Bu başvuru İŞKUR’a yapılır.
İşten Kendi İsteğiyle Ayrılan İşçi Tazminat Hakkı Talep Edebilir mi ?
Kural olarak işçinin tazminat alabilmesi için haklı bir sebebin varlığı gerekmektedir. Haklı bir sebep olmadan işçi tarafından yapılan fesihlerde tazminat hakkı bulunmamaktadır.
İşten Kendi İsteğiyle Ayrılan İşçi Kıdem Tazminatı Hakkı Talebinde Bulunabilir mi ?
İşçi işyerinde 1 yılı aşkın bir süredir çalışıyor olsa dahi haklı bir sebebin varlığına dayanmadan işten ayrılırsa, çalıştığı süre ne olursa olsun kıdem tazminatı talebinde bulunmaya hak kazanamaz. Öte yandan söz konusu haklı sebeplerin varlığı halinde işçi istifa etmiş olsa dahi kıdem tazminatı talep edebilecektir. Peki nedir bu haklı sebepler ?
İşçinin Kıdem Tazminatı Hakkı Alabilmesinin Koşulları Nelerdir ?
İşçi aynı işverene bağlı çalışma süresinin en az 1 yıl olması koşulunda (şartların tamamı için kıdem tazminatı şartları yazısına bakılabilir) ve aşağıda bahsettiğimiz durumların varlığı halinde işçi işyerinden kendi isteğiyle ayrılmış olsa dahi kıdem tazminatına hak kazanabilecektir.
Konunun genel çerçevesi için Zorla İstifa Ettirilen İşçinin Tazminat Hakları rehberine, yakın başlıklar için Askere Giden İşçinin Hakları yazısına bakılabilir.
Kaynaklar