İhbar tazminatı nedir istifa ve işten çıkarma durumunda ödenen paradır. Taraflar işten çıkarma veya istifa halinde ödediği bu para ile diğer tarafa iş değişikliği bakımından hazırlık yapmak için süre vermiş olur. Belirsiz süreli iş sözleşmeleri feshedilirse; ya süre dolana kadar çalışma devam edilir ya da derhal işten çıkış yapılır. Hemen işten çıkış yapılacaksa ihbar tazminatı ödenir.
İhbar Tazminatı Nedir, Nasıl Alınır?
İş sözleşmelerinin feshinde taraflar bildirim sürelerine uymak zorundadır. Aksi halde yani kanunda veya sözleşmede öngörülen fesih sürelerine uyulmaması halinde usulsüz fesih meydana gelir. Bunun sonucu olarak da usulsüz fesihte bulunan taraf karşı tarafa bu tazminatı ödemek zorunda kalır.
İhbar tazminatını önleyen bildirim süreleri
İhbar Tazminatı Ne Zaman Hak Edilir?
Belirsiz süreli iş sözleşmesi varsa,
Sözleşme haklı nedenle feshedilmemişse,
İhbar sürelerine uyulmamışsa
işçi veya işveren bu tazminatı almayı hak eder.
İhbar Tazminatı Ne Demek?
4857 Sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesi ‘süreli fesih’ başlığı ile bu tazminatı açıklar: Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gereklidir. Bildirim şartına uymayan taraf bildirim süresine ilişkin ücret kadar tazminat öder. İşte bu ödenecek paraya ihbar tazminatı (bildirim ödemesi) denir.
Bu ödeme belirsiz süreli iş sözleşmesinin varlığı halinde gündeme gelir. İş sözleşmesi bir süreye bağlı olarak yapılmadıysa sözleşme belirsiz sürelidir.
İhbar Tazminatı Kimlere Verilir?
Bu tazminat hem işçi için hem de işveren için hak edilebilecek bir tazminat türüdür. Çünkü hem işçinin hem de işverenin fesih öncesi bildirim yükümlülüğü vardır. İhbar süresine uymayarak sözleşmeyi fesheden taraf ödemekle sorumludur; tazminatı ise sözleşmeyi sonlandırmayan taraf talep eder.
Bu noktada şuna da değinmek gerekir: karşı taraf sözleşmeyi haklı bir nedenle feshederse tazminat söz konusu olmaz.
Konuya ilişkin Yargıtay 9. Hukuk Dairesi şöyle der:
“İhbar tazminatı, iş sözleşmesini fesheden tarafın karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminat olması nedeniyle, iş sözleşmesini fesheden tarafın feshi haklı bir nedene dayansa dahi, ihbar tazminatına hak kazanması mümkün olmaz.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2009/32415, K.2012/1704, 25.01.2012 (bozma)
İstifa eden işçi ihbar tazminatı alamaz. Bildirim sürelerine uymadan ayrılırsa işverene bu tazminatı ödemekle yükümlü olabilir.
Bu tazminat hem işçiye hem de işverene tanınmışken kıdem tazminatı yalnızca işçiye tanınmıştır. İkisi arasındaki en büyük fark budur; kıdem tazminatının ayrıntıları kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı yazısında anlatılır.
İhbar Tazminatı Ne Oluyor?
Düzenlenme amacı hem işçinin hem de işverenin ani fesihlerden, işten çıkışlardan/çıkarılmalardan zarar görmelerinin engellenmesidir. Aslında işçi için getiriliş amacı ile işveren için getiriliş amacı birbirinden farklıdır.
İşçi, işveren tarafından iş sözleşmesinin bildirim yapılmadan feshedilmesi halinde işsiz kalır. Bu işsizlik işçinin öngörmediği ve önceden haber alamadığı, hazırlık yapamadığı bir anda olunca işçi ve işçinin maddi desteğine muhtaç olan insanlar mağdur olur. İşte bu tazminat bu noktada işçinin hazırlığı olmadan sözleşmesinin feshedilmesi halinde ödenen bir tazminat olarak işçiyi korur.
İşveren, işçinin bildirim yapmadan sözleşmeyi feshetmesi halinde işgücü kaybı yaşayacak, işyerinde düzeni bozulacak, yeni bir işçi bulunana kadar o kadroda boşluk oluşacaktır. Bundan ötürü de işçi bu tazminatı işverene ödemelidir.
İhbar Tazminatı Şartları Nelerdir?
Öncelikle geçerli bir iş sözleşmesinin varlığı gerekir.
İş sözleşmesinin belirsiz süreli iş sözleşmesi olması gerekir. Belirli süreli iş sözleşmesinde veya deneme süresinde çıkışta tazminat talep edilemez.
Sözleşmesinin sürekli olması gerekir. (En çok 30 iş günü süren işlerde tazminat olmaz)[1]
İşçi veya işverenin bir fesih beyanında bulunması gerekir.
Fesih, İş Kanunu’nun 24. maddesinde (işçi için) ya da 25. maddesinde (işveren için) sayılan haklı nedenle derhal fesih olmamalıdır. Haklı nedenle fesih halinde sözleşme derhal sonlandırılabilir ve tazminat doğmaz.
Sözleşme karşı tarafa süre verilmeden feshedilmiş olmalıdır. Yani bildirim süresine uyulmamış olmalıdır.
İşte sayılan bu şartların varlığı halinde artık sözleşmeyi fesheden taraf karşı tarafa tazminat ödemesi yapma zorunluluğu altına girer.
Bildirim Süreleri Kaç Hafta?
Tazminatın dayanağı olan bildirim süreleri işçinin o işte ne kadar çalıştığına göre 2, 4, 6 ya da 8 hafta olarak değişir. Süre tablosu, sürenin hesabı ve iş arama izni ihbar süresi yazısında anlatılır. Burada bilinmesi gereken, tarafların sözleşmeyle süreyi artırabileceği ancak kısaltamayacağıdır.
İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Taraflardan biri bu tazminata hak kazandığında veya ödeme yükümlülüğü altına girdiğinde akıllara tutarın ne kadar olduğu sorusu gelir. Bunu takip eden diğer merak ihbar süresine uymayan işçi ne kadar tazminat öder konusudur. Aslında bu konuya ilişkin genel kuralı kanunkoyucu vermiştir. Zira İş Kanunu’na göre ihbar sürelerine uymayan taraf ‘bildirim sürelerini karşılayan ücret tutarını’ karşı tarafa ödemek zorunda kalır.
Bu noktada öncelikle bildirim sürelerini ardından da ücreti hesaplamak gerekecektir. Eğer ihbar sürelerine ilişkin herhangi bir hüküm sözleşmeye konmamışsa o zaman tazminat miktarı kanunda belirtilen süreler üzerinden hesaplanır. Ancak taraflar sözleşmeye bildirim süresine ilişkin özel hükümler koymuşlarsa sözleşmede yer alan süreler göz önüne alınarak tazminat hesaplanır.
İhbar Tazminatı Hesaplama
İhbar Tazminatı= (ihbar süresi)*(kıdem tazminatına esas tutulan giydirilmiş 1 günlük ücret)
Hesapta giydirilmiş ücret esas alınır. Yani süreklilik arz eden ek parasal katkılar da hesaba katılır. Ancak aşağıdakiler bu hesaba katılmaz:
- Yıllık izin ücreti
- Fazla çalışma ücreti
- Devamlılık arz etmeyen primler
- Ücret zammı
- Genel tatil ücreti
- Ulusal bayram ücreti ve bunlarla beraber bir süreklilik, devamlılık arz etmeyen ödemeler tazminat hesabına katılamayacaktır.
Hazır hesaplama için ihbar tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir.
1 Yıllık İhbar Tazminatı Ne Kadar?
Bu hesaplamada işçinin ücrete ek olarak aldığı parasal katkılar da gündeme gelir. Ücret dışında kalan parasal hakların (ikramiye, parayla ölçülebilen menfaatler gibi) bir yıllık toplamı 365’e bölünerek bir günlük ücrete eklenir. Elde edilen günlük ücret, ihbar süresinin gün sayısı ile çarpılır. Çıkan sonuç tazminat tutarıdır.[2]
6 Aydan Önce İhbar Tazminatı Alınabilir mi?
İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için bildirim süresi iki haftadır. Bu nedenle işçinin 6 aydan az çalışması halinde 2 haftalık ücret tutarında tazminat alınır.
İhbar Tazminatı Ne Zaman Ödenir?
Ödeme zamanı tazminatı ödeyecek kişinin işçi mi yoksa işveren mi olduğuna göre değişiklik gösterir. Eğer iş sözleşmesini ihbar sürelerine uymadan işveren feshetmek istiyorsa o halde tazminatın derhal ödenmesi gerekir.
İş sözleşmesini ihbar sürelerine uymadan işçi feshetmek istiyorsa ödeme zamanına ilişkin 4857 Sayılı İş Kanunu’nda özel bir düzenleme yoktur. Bu halde Borçlar Kanunu uygulanır. Borçlar Kanununa göre işçinin tazminatını bildirimsiz fesih tarihinden itibaren ödemesi gerekir.
İhbar Tazminatında Zamanaşımı
Bu alacağın 5 yıllık bir zamanaşımı süresi var.[3] Diğer işçilik alacaklarının süreleri iş davalarında zamanaşımı süreleri yazısında toplu olarak yer alır.
İhbar Tazminatı Ödenmezse Ne Olur?
Tazminata hak kazanılmış olmasına rağmen tazminat yükümlüsü tarafından bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde bu tazminata ve iş hukukundan kaynaklanan diğer alacaklara ilişkin olarak karşı tarafa yönelik olarak dava açılabilir. Bu davada kıdem tazminatı, ücret, fazla çalışma, yıllık izin ve UBGT gibi diğer işçilik alacakları da talep edilebilir.
Bu dava, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesi kapsamında zorunlu arabuluculuğa tabidir. Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı için dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.[4] Arabuluculuk son tutanağı dava dilekçesine eklenmelidir; süreç arabulucuya nasıl başvurulur yazısında adım adım gösterilir.
İhbar tazminatı ve süresi ile ilgili rehberler
Konuyla ilgili ayrıntılı yazılar:
- İş Arama İzni Nedir? Şartları
- Fesih Bildirimi Nasıl Yapılır? Yazılı Şekil, Tebliğ ve İhbar Süresi
- Deneme Süresinde İşten Çıkarılma: Tazminat ve Hak Kalemleri
- Kötüniyet Tazminatı ve Şartları
Tüm konu başlıklarına İşçi Hakları Nelerdir? Güncel sayfasından ulaşılabilir.
Kaynaklar