Doktor size istirahat raporu verdi ve eve gönderdi. Maaş yatmayacak, peki geçimi ne karşılayacak? Geçici iş göremezlik ödeneği, raporlu olduğunuz günler için SGK’nın ödediği paradır. Kimin alacağı, hangi gün başlayacağı ve ne kadar ödeneceği, raporun hangi sebeple alındığına göre değişir.
Hemen Bilmeniz Gerekenler
- Ödenek için raporun Kurumca yetkilendirilmiş hekim veya sağlık kurulundan alınmış olması gerekir.[1]
- İş kazası ve meslek hastalığında ödenek ilk günden başlar. Sigorta primi gün şartı aranmaz.
- Hastalıkta ödenek üçüncü günden başlar ve önceki bir yıl içinde en az 90 gün prim bildirilmesi gerekir.
- Oran, yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisidir.
- İş kazasında yoksun kaldığınız ücret ile ödenek arasındaki fark, tazminat konusu olabilir.
Hangi Rapor, Hangi Ödenek
5510 sayılı Kanun’un 18. maddesi dört durumda ödenek öngörür. Bunlar iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analıktır. Dördü de aynı mantıkla işler. Rapor alınır, Kurum raporu kabul eder, günlük ödenek hesaplanır. Fark, başlangıç günü ve prim şartlarındadır.
| Rapor sebebi | Ödeneğin başladığı gün | Prim şartı | Günlük oran |
|---|---|---|---|
| İş kazası veya meslek hastalığı | İş göremezliğin ilk günü | Aranmaz | Yatarak yarısı, ayaktan üçte ikisi |
| Hastalık | İş göremezliğin üçüncü günü | Önceki bir yılda en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi | Yatarak yarısı, ayaktan üçte ikisi |
| Analık | Doğumdan önce sekiz, sonra on altı hafta | Doğumdan önceki bir yılda en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi | Yatarak yarısı, ayaktan üçte ikisi |
Çoğul gebelikte doğumdan önceki sekiz haftaya iki hafta eklenir. Erken doğum yapan kadın, doğumdan önce kullanamadığı süreler için de ödenek alır.[2]
Günlük oran, kanunun üçüncü fıkrasına göre dört durumda da aynıdır. Yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisi ödenir.[2] Doğum izni ve süreleri için doğum izni hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.
Ödenek Nasıl Hesaplanır
Oran bilindiğine göre geriye günlük kazanç kalır. Günlük kazanç, iş kazasının ya da doğumun olduğu tarihten, meslek hastalığı veya hastalıkta iş göremezliğin başladığı tarihten önceki on iki ayda bildirilen prime esas kazançların, prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulunur.[3]
Bu hesapta bir sınır vardır. Önceki on iki ayda 180 günden az kısa vadeli sigorta primi bildirilmişse, ödeneğe esas günlük kazanç iş göremezliğin başladığı tarihteki prime esas günlük kazanç alt sınırının iki katını geçemez.[3] Kısa süredir çalışan işçiler bu sınırdan etkilenir. Güncel alt sınır her dönem değişir ve SGK’dan öğrenilebilir.
Örneğin bir işçi iş kazası geçirdi ve doktor ayaktan tedavi öngördü. Ödenek günlük kazancın üçte ikisi üzerinden her istirahat günü için hesaplanır. Aynı işçi hastaneye yatırılırsa o günler için oran yarıya düşer. Yatış ve taburculuk belgelerinin düzenli saklanması bu yüzden önemlidir.
Hastalık örneğine bakalım. Bir işçi yedi günlük istirahat raporu aldı ve ayaktan tedavi görüyor. Önceki bir yılda 90 gün prim bildirilmişse ödenek üçüncü günden başlar. İlk iki gün ödenekten yararlanılamaz, kalan beş gün için günlük kazancın üçte ikisi ödenir. Prim günü 90’ın altındaysa yedi günün hiçbirinde ödenek çıkmaz. Rapor sayısı arttıkça prim kontrolü daha da kritik hale gelir.
Ödeneği Kim, Nasıl Öder
Ödenek normalde SGK’ya bildirilen rapor üzerinden Kurumca ödenir. Toplu iş sözleşmesi yapılan işyerleri ve kamu idarelerinin işverenleri ise ödeneği Kurum adına işçiye ödeyip sonra Kurumla mahsuplaşabilir.[2]
Bağımsız çalışan sigortalılar (4/b) için kural farklıdır. İş kazası, meslek hastalığı ya da analıkta, prim borçları ödenmişse ve yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavinin gereği olarak alınan istirahat süresince ödenek verilir. Analıkta doğum öncesi ve sonrası çalışılmayan sürelerde yatarak tedavi şartı aranmaz.[2]
İşveren iş kazasını süresinde bildirmezse yük işverene geçer. Kaza üç işgünü içinde SGK’ya bildirilmediyse, bildirim tarihine kadar geçen süre için ödenen ödenek Kurumca işverenden tahsil edilir.[4] Bildirimin nasıl yapıldığını iş kazası bildirimi yazısında bulabilirsiniz.
İş Kazasında Ödenek Neden Farklıdır
İş kazası ve meslek hastalığında ödenek, sigortalılık süresine ya da prim gününe bağlanmaz. Kısa süre önce işe girmiş bir işçi bile kaza günü hakkını kazanır. Hastalıkta ise ilk iki gün ödeneksizdir ve doksan günlük prim şartı vardır.
Daha önemli fark, tazminat boyutundadır. İş kazası sonucu raporlu geçen süre, işçinin çalışamadığı dönemdir. Yargıtay bu dönemdeki ücret kaybını ayrı bir maddi zarar kalemi sayıyor.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2024/2375, K. 2025/2553, 20.02.2025 (bozma, oybirliği)
“Geçici iş göremezlik devresinde sigortalının çalışamadığı dönemde yoksun kaldığı gelir de iş kazası sonucu oluşan maddi zarar kapsamındadır.”
Dosyada sürekli iş göremezlik oranı yüzde sıfır bulunduğu için mahkeme tazminatı reddetmişti. Yargıtay, işçinin raporlu olduğu dönemde yüzde yüz iş gücü kaybına uğradığı kabulüyle ücret kaybının hesaplanması gerektiğini belirtti. SGK’nın ödediği ve rücuya tabi olan ödenek hesaplanan zarardan düşülür, geriye kalan fark işverenden istenebilir.
Yani ödenek zararı kapatmaz. İşçi ile işveren arasındaki fark, kusur oranına göre tazminatla çözülür. Tazminat kalemleri için iş kazası tazminatı hesaplama aracına ve iş kazasında işverenin sorumluluğu yazısına bakın.
Raporlu İşçinin İşi ve Ücreti
Rapor süresince iş sözleşmesi askıda kalır. İşveren bu süre için ücret ödemekle yükümlü olmayabilir, ancak işçiyi hemen işten çıkaramaz. Hastalık, kaza, doğum ve gebelik hallerinde işverenin bildirimsiz fesih hakkı, durumun işçinin çalışma süresine göre belirlenen bildirim süresini altı hafta aşmasından sonra doğar.[5]
Bu kural kendi kastından veya düzensiz yaşayışından doğan hastalıklar için geçerli değildir. O hallerde ardı ardına üç işgünü ya da bir ayda beş işgünü devamsızlık yeterli sayılabilir. Raporlu işçiye yönelik fesih tartışmaları için hastalık izni ve devamsızlık nedeniyle fesih yazılarına bakın.
Rapor Uzarsa, Kontrol Gerekirse
İş kazası ve meslek hastalığı istirahat raporlarında kontrol muayenesine gerek görülürse rapora “istirahat sonunda kontrolü gerekir” kaydı konur ve kontrol tarihi net yazılır. İstirahat uzatılacaksa ikinci raporun başlangıç tarihi, bir önceki raporun bitiş tarihi olacak biçimde yazılır.[6] Raporlar arasında boşluk kalırsa o günler için ödenek çıkmayabilir. Kontrol randevusunu kaçırmamak bu nedenle önemlidir.
Birden fazla durum birleşirse hangisinin ödeneği verilir? Kanun açıktır. Bir sigortalıda iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinden birkaçı birleşirse en yüksek ödenek verilir.[2] İkisi için birden ödeme yapılmaz.
Daha önce sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış bir sigortalı, aynı sebeple yeniden istirahat raporu alırsa yazılı istek tarihinden itibaren fark ödenir. Fark, günlük ödenek ile aylık gelirin otuzda biri arasındaki tutardır.[7] Fark yazılı istek tarihinden başladığı için başvuruyu geciktirmemek gerekir.
Raporun Sonu ve Sürekli İş Göremezliğe Geçiş
Tedavi tamamlanıp bulgular kalıcı hale gelince geçici dönem sona erer. Meslekte kazanma gücü en az yüzde 10 azalmış bulunuyorsa sürekli iş göremezlik gelirine hak doğar. Gelir, geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi izleyen ay başından başlar.[7] Oranın nasıl belirlendiğini ve itiraz yollarını iş göremezlik raporu ve maluliyet oranı yazısında okuyabilirsiniz.
Başvurmadan Önce Kontrol Edin
- Raporu veren hekim veya sağlık kuruluşu Kurumca yetkilendirilmiş mi?
- Rapor SGK sistemine işlenmiş mi? İşlenmemişse ödeme başlamaz.
- Hastalık raporuysa 90 günlük prim şartı sağlanıyor mu? SGK hizmet dökümü ile prim günlerinizi kontrol edin.
- Kazaysa işveren olayı üç işgünü içinde bildirdi mi?
- Yatış ve taburculuk belgeleri elinizde mi? Oran bunlara göre değişir.
- İstirahat uzadıysa her yeni rapor bir öncekinin bittiği günden başlıyor mu?
Bu başlığı geniş bağlamda İş Kazası Tazminat Davası Nedir rehberinde, ilişkili bir yönünü ise İş Kazası Tazminat Dava Dilekçesi Örneği: Maddi ve Manevi yazısında bulabilirsiniz.
Geçici İş Göremezlik Ödeneği Hakkında Sık Sorulan Sorular
Geçici iş göremezlik ödeneği ne zaman yatar?
Ödeme zamanı Kurumun çıkardığı yönetmelikle belirlenir. Rapor SGK sistemine işlendikten sonra ödeme yapılır. Gecikme olursa SGK müdürlüğüne yazılı başvuru yapılabilir.
Ödenek süresinde bir üst sınır var mı?
5510 sayılı Kanun’un 18. maddesinde ödeneğe ilişkin bir üst süre yazmaz. Ödenek raporlu olunan süre boyunca verilir. Tedavi tamamlandığında sürekli iş göremezlik tespiti yapılır.
Rapor aldığım günler için işveren maaş öder mi?
İş Kanunu’nun 25. maddesi, sözleşmenin askıda kalması nedeniyle işine gidemeyen işçi için o süreler boyunca ücret işlemeyeceğini söyler. İş sözleşmeniz veya toplu iş sözleşmeniz aksini öngörebilir, bu yüzden belgelerinizi kontrol edin.
İş kazasında ödenek ile maaş arasındaki farkı işverenden isteyebilir miyim?
Evet. Yargıtay raporlu dönemde yoksun kalınan ücreti maddi zarar sayıyor. SGK’nın ödediği ve rücuya tabi olan ödenek hesaplanan zarardan düşülür, kalan fark kusur oranına göre istenir.
Hastalık raporunda ilk iki gün ödenek verilir mi?
Hayır. Hastalıkta ödenek iş göremezliğin üçüncü gününden başlar. İş kazası ve meslek hastalığında ise ilk günden verilir.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.18 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.18 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.17 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.21 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25 ↩
- Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği m.7 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.19 ↩