SİGORTA PRİMLERİ EKSİK YATAN İŞÇİ NE YAPMALIDIR?
İşçinin SGK primlerinin eksik yatması işçiye hak kaybı yaşatacak bir durumdur. Gerek emekli maaşı gerekse kıdem tazminatı alması gerektiğinde işçi gerçek maaşı ile orantılı olmayan bir ödemeyle karşılaşacaktır.
Bu sebeple gerçek maaşı üzerinden sigorta primi yatırılmayan işçinin hakkını araması gerekir. Sigorta primini eksik yatıran işveren tespit edildiği takdirde öncelikle adli para cezasına maruz kalır. İşçi işveren hakkında dava yoluna gidebilir. Hizmet tespit davası bu sebeple açılır. Fakat tüm bu sürecin efektif bir çerçevede takibi için başarılı bir iş avukatından hukuksal yardım almak önemlidir.
SGK PRİMİ EKSİK YATAN İŞÇİ HAKLARI
SGK primi eksik yatan işçi hukuki açıdan haklarını arayabilir. İşçi iş akdini haklı bir nedene dayanarak feshedebilir. Kıdem tazminatı alacağını talep edebilir. Bunun yanı sıra kalan işçilik alacakları da işçinin talep edebileceği haklarından biridir.
İşçi hizmet tespit davası açarak da eksik primlerinin tamamlanması için gereken hukuki yola başvurmuş olur. Hizmet tespit davası SGK ile işverene karşı açılan bir dava türüdür. İşverenin sigorta primlerini eksik yatırdığı tespit edildiğinde SGK idari para cezası uygular. İşveren yatırdığı eksik primleri tamamlamakla yükümlü olur. Geciken primlere gecikme zammı da ilave edilir.
İŞÇİNİN SGK PRİMLERİNİN EKSİK ÖDENMESİ
İşçinin SGK primlerinin eksik ödenmesi, uygulamada kimi zaman işçi maliyetini düşürmek için işverenlerin başvurduğu bir yoldur. İşverenlerin bu şekilde SGK primlerini eksik yatırmaları çoğu zaman haksız ve hukuka aykırı bir durumdur. Önemli sonuçları vardır.
Yazımızda işçinin SGK primlerinin eksik ödenmesi durumunda ne gibi hukuki sonuçlar doğar, süreç nasıl işler, işçi ve işverenin hakları neler olur bunları cevaplandırdık. Ayrıca konunun önemli ve bilinmesi gereken noktalarına yer verdik. Dikkatli okumanızı öneririz.
SGK PRİMLERİ EKSİK YATAN İŞÇİNİN İŞ AKDİNİ SONLANDIRMASI
İşçi ve işveren arasında iş sözleşmesi düzenlendiğinde karşılıklı olarak çeşitli hak ve yükümlülükler devreye girer. Kanun koyucu İş Kanunu kapsamında tarafların haklarını güvence altına almaktadır. İş akdini sonlandırmak için işçi ya da işverenin haklı sebeplere dayanması gerekir.
Her iki taraf için de geçerli olan bu durum karşısında haklı nedenlere dayanılması durumunda iş sözleşmeleri tek taraflı olarak sonlandırılabilmektedir. İş sözleşmelerinde haklı fesih sebepleri kanunun 24. Maddesinde açıklanmaktadır.
İşveren ya da işçi haklı bir nedenle sözleşme feshine gideceği zaman aşağıdaki gerekçelere dayanabilir:
Sağlıkla ilgili gerekçeler,
Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller,
Zorlayıcı nedenler.
İşverenin işçinin maaşını gerçekte olduğundan daha az göstermesi ve sigorta primlerini düşük yatırması ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller arasında kabul edildiğinden haklı fesih nedenlerinden biridir.
İş sözleşmesini haklı bir nedenle sonlandırmak isteyen işçinin haklı nedeni öğrendikten sonra 6 gün içinde bunu yapması gerekir. Aksi durumda fesih nedeni geçerliliğini kaybedecektir. İşçi her halükarda 1 yıllık süre içinde sözleşmeyi sonlandırabilir.
İşçi haklı bir nedene dayanarak derhal sözleşmeyi sonlandırabildiğinden sözleşme feshi için bir ihbar süresi de ortadan kalkacağından ihbar tazminatı gibi hukuki bir sonuç da doğmayacaktır. Sigorta primlerinin eksik yatırılması ya da hiç yatırılmaması haklı fesih nedenleri arasında yer aldığından iş akdi işçi tarafından derhal tek taraflı olarak sonlandırılabilmektedir. Bu durumda işçi kıdem tazminatını da alabilir.
SGK PRİMİ EKSİK YATAN İŞÇİNİN YAPMASI GEREKENLER
İşçi SGK primlerinin eksik yattığını öğrendiği takdirde bu durumu ALO 170 Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bilgi Hattına iletmelidir. Bildirimin ardından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Kurumu denetim sürecini başlatacağından işverenin kayıtları denetlenir.
Eksik ödenen sigorta primleri tespit edildiği takdirde işveren aradaki farkı faizi ile birlikte kuruma ödemekle yükümlü olurken ayrıca adli para cezası da kendisine uygulanır. İşçi bu yolu kullanmadığı takdirde hizmet tespit davası açar. İşverenin ve SGK’nın dava edilmesi gerekirken işçinin haklılığı ispat edildiğinde SGK işverenden alacağını tahsil eder.
İŞVERENİN SGK PRİMLERİNİ ÖDEME YÜKÜMLÜLÜĞÜ
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile İş Kanunu uyarınca işverenler işçileri sigortalı olarak çalıştırmak zorundadır. Ayrıca işverenler sigorta primlerini işçilerin almış olduğu gerçek ücret üzerinden zamanında ve eksiksiz olarak SGK’ya yatırma yükümlülüğü altındadır.
Görüldüğü gibi SGK primlerinin eksiksiz ve zamanında yatırılması işverenlerin asli yükümlülüğüdür. Buna göre işveren işçinin aldığı brüt tutar üzerinden sosyal güvenlik primini hesaplamak ve hesaplanan bu tutar üzerinden SGK’ya bildirimde bulunmak zorundadır.
Ancak uygulamada işverenlerin gerçeğe aykırı bildirimde bulunarak işçilerin SGK primlerini asgari ücret üzerinden veya hesapladıkları tutardan eksik yatırdıkları görülmektedir. Yani işçinin SGK primlerinin eksik ödenmesi sık karşılaşılan bir durumdur.
Bu hukuksuz uygulama ile işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu’na sunulan hukuka aykırı beyannamelerde işçi ücretlerin işçiye fiilen ödenen ücretten daha az gösterilir. Böylece SGK’ya ödenecek prim maliyeti azaltılmaya çalışılır.
İşverenin sigorta primlerini eksik ödemesi veya düzensiz ödemesi halinde bunun tespiti sağlanırsa ciddi yaptırımlar söz konusu olur. İşverenin bu hukuksuz uygulamasının ortaya çıkması halinde hem işveren hem de işçi bakımından farklı hukuki sonuçlar doğacaktır.
İŞVERENİN SİGORTA PRİMLERİNİ ÖDEMEMESİ CEZASI
İşverenin SGK primlerini işçinin aldığı gerçek ücret üzerinden eksiksiz olarak yatırma yükümlülüğünü ihlal etmesi durumunda çeşitli yaptırımlar söz konusu olur.
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 102/I/d maddesine göre işverenin SGK’ya eksik bildirimde bulunması halinde idari yaptırım uygulanır. Yani işverenin sigorta primlerini ödememesi cezası aslında idari para cezasıdır. İşverenin sigorta primlerini ödememesi dediğimiz zaman eksik ödenmesini de kastediyoruz. Yani ödenmemesi veya eksik ödenmesi halinde bu ceza söz konusu olur.
Buna göre; eksik bildirimin yapıldığı her ay için işverene asgari ücretin 2 katı kadar idari para cezası uygulanmaktadır. İşverenin sigorta primlerini ödememesi cezasına örnek verecek olursak; 3 yıldır çalışan ve SGK primi eksik ödenen işçi için 36 ay x 2 = 72 aylık asgari ücret tutarı kadar idari para cezası söz konusu olur. Bu miktar bugün için 600 bin TL’nin üzerindedir. Görüldüğü üzere işverenin sigorta primlerini ödememesinin cezası oldukça ciddidir.
İdari para cezasının yanında işverenin ödemediği tespit edilen işçinin eksik primleri de gecikme cezası ve zammı ile birlikte SGK’ya ödenir. İşverenin ödeyeceği ceza ve zamlar eksik prim ödenen süreye bağlı olarak değişeceği unutulmamalıdır.
SGK PRİMLERİNİN EKSİK ÖDENMESİ SONUÇLARI
İşçinin SGK primlerinin eksik ödenmesi çoğu zaman işçinin haberi olmadan yapılır. Yahut işçiler bu duruma işini kaybetme korkusuyla ses çıkarmaz. Ancak işverenin bu hukuksuz uygulaması karşısında işçi hukuki yollara başvurmazsa ileride aleyhinde sonuçlar doğabilecektir.
Böyle bir durumda işçi; ileride emekli maaşını alması gerektiğinden daha az miktarda alacaktır. Yahut işten ayrılma durumunda talep edebileceği kıdem tazminatı daha düşük miktarda olacaktır.
Bunun yanında işsizlik ücreti, kadın işçinin doğum ücreti yahut SGK tarafından ödenen iş göremezlik ücreti gibi birtakım hakları da zedelenecektir.
Görüldüğü üzere işverenin SGK primlerini eksik yatırması durumunda işçi çeşitli hak kayıpları yaşayacaktır. Böyle bir durumla karşılaşan işçinin başvuracağı hukuki imkanlar mevcuttur. Hak kaybı yaşamamak adına tecrübeli bir avukata danışmak en sağlıklı yoldur.
SGK PRİMLERİNİN EKSİK ÖDENMESİ DURUMUNDA İŞÇİ HAKLARI
İşverenin bu hukuksuz uygulaması karşısında işçinin çeşitli hakları bulunmaktadır. Bunların en başında işverenin SGK primlerini eksik yatırması, işçi için bir haklı nedenle fesih durumudur.
İşçi, haklı nedenle fesih imkanın yanında çeşitli tazminat kalemlerini de şartları varsa talep edebilecektir. Ancak unutulmamalıdır ki her somut olay kendi içinde farklı hukuki meseleler barındırır. Dolayısıyla hukuki nitelendirmenin doğru yapılabilmesi ve buna bağlı istenebilecek tazminat kalemleri için tecrübeli bir avukata danışmakta yarar vardır.
HAKLI NEDENLE FESİH
İşçi ücretlerinin düşük göstererek eksik SGK primi yatırması durumunda; işçinin iş akdini haklı nedenle feshetme imkanına sahip olduğunu ve eksik SGK primlerinin de işveren tarafından ödenmesi gerektiğini söyleyebilir.
Bu hem İş Kanununda yer alan haklı nedenle fesih hallerindendir hem de Yargıtay kararlarında bu şekilde yer alır.
Buna göre; işverenin işçinin sigorta primlerini tam yatırmaması yahut eksik yatırması İş Kanunu m. 24/2 uyarınca ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık teşkil eden bir durum olarak değerlendirilir. Dolayısıyla işçi bakımından haklı nedenle fesih sebebidir.
SGK primlerinin eksik ödenmesi sebebiyle istifa eden işçi kıdem tazminatı alır mı? sorusu gündeme gelmektedir. Geniş anlamda ücret tanımına sigorta primleri de girdiğinden bu primler de işçinin çalışmasının karşılığıdır. Bu nedenle eksik SGK primi yatırıldığında işçi hak kaybına uğradığından haklı nedenle istifa ederek kıdem tazminatına da hak kazanır. Kıdem tazminatı hesaplama ayrı bir yazımızın konusu olduğu için detayına burada girmiyoruz.
HİZMET TESPİT DAVASI
SGK primlerinin eksik ödenmesi durumu Kurum tarafından denetim yoluyla ya da kamu kuruluşlarından alınan belgeler ile re’sen tespit edilebilir. Ancak tespit edilememişse bu durumda işçi hizmet tespit davası açarak bu durumu ortaya çıkarabilir.
İş sözleşmesini sona erdirmek istemeyen yani çalışmaya devam etmek isteyen işçiler hizmet tespit davası açabilirler. Böylece; işçiler dava yoluyla sigorta primlerinin almış olduğu gerçek ücret üzerinden yatırılmasını talep edebilir.
Açılan hizmet tespit davasında işveren davalı olarak gösterilir. SGK ise feri müdahil olarak davaya katılır. Davanın açılacağı görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise işverenin yerleşim yerinde ya da işin yapıldığı yerde bulunan iş mahkemesidir.
İşin yürütülmesine esas teşkil eden işçinin söz konusu işyerinde çalıştığını gösteren her türlü yazılı belgeyi davacının mahkemeye sunması gerekir. İşverenin saklama ve ibraz yükümlülüğü bulunan işyeri kayıt ve belgeleri gibi belgeler güçlü delil niteliğindedir.
Hizmet tespit davasında yazılı delillerin yanında tanık beyanları da dikkate alınır. İşverenin mailleri, mesajlaşmalar, panoya asılan duyurular, işyeri kamera görüntüleri vs. hukuka uygun her türlü ispat aracı ile SGK primlerinin eksik ödenmesi durumu ispat edilebilir.
DİKKAT: Hizmet tespit davasının açılabilmesi için kanunda beş yıllık bir hak düşürücü süre düzenlenmiştir.
Dava sonucunda işçinin haklı olduğu, işverenin sigorta primlerini eksik ödemesi durumu tespit edilirse işçi ve işveren için farklı hukuki sonuçlar doğacaktır.
İşverenin karşılaşacağı yaptırımdan yukarıda bahsettik. İşçi ise emekli olduğunda maaşını daha fazla miktar üzerinden alacaktır.
DİKKAT: SGK primi eksik yatırılan işçiye dava yolu dışında bir imkan tanımıştır. Buna göre; işçi durumu vakit kaybetmeksizin “alo 170” Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bilgi Hattı’nı arayarak söz konusu durumu ihbar edebilir. Ancak bu hukuki bir yok değil idari bir yoldur. Hak arama süreci bu yolda çok etkin bir şekilde sürdürülemeyebilir. İhbar üzerine konu hakkında SGK denetim memurları işyerinde soruşturma başlatır.
İşçiler bu imkanı sadece ihbarın yapıldığı tarihten itibaren geriye doğru bir yıllık zaman dilimi arasındaki tespit için kullanabilir. Daha eski dönemler için tespit yapılmak isteniyorsa mutlaka hizmet tespit davası açılmalıdır. Bu süreçte ise avukat desteği olası hak kayıplarının önüne geçecektir.
PRİMLERİN EKSİK GÖSTERİLMESİ
Bir işçi işe başladıktan sonra, işverence Sosyal Güvenlik Kurumu’na Sigortalı İşe Giriş Bildirgesi verilmek suretiyle işçinin sigorta başlangıcı yapılır. İşe giriş bildirgesi yapıldıktan sonra ise işçinin çalışma gün sayısı ve kazancı belirtilir.
Uygulama da sıklıkla karşımıza çıkan sorun işçilerin aylık kazançlarının olduğundan düşük gösterilmesidir. İşverenler maalesef çoğu kez, prim ödeme yükümlülüklerini minimumda tutmak adına işçileri asgari ücret üzerinden sigortalı göstermektedirler.
Bu durum çalışma hayatı esnasında işçinin çoğu zaman gözünden kaçmaktadır. Oysa ki bu husus işçinin, emeklilik aşamasına geldiğinde maddi bir kayıp yaşamasına neden olacaktır.
Önemle belirtmek gerekir ki, işçinin kazancının düşük gösterilmesi, işçiye haklı nedenle işten çıkma sebebi tanımaktadır. İşçi sırf bu nedenle iş akdini haklı nedene dayanarak feshedebilecek ve tüm tazminat haklarından yararlanabilecektir. Bu sigortası hiç ödenemeyen veya eksik ödenen işçilerin izleyebileceği ilk yoldur.
Bunun yanında işverenin, işçinin sigortasını aldığı gerçek ücret üzerinden yatırma yükümlülüğüne aykırı davranışı nedeniyle işçi işvereni şikayet edebilir. Şikayetle beraber Sosyal Güvenlik kurumunun denetim bölümü ilgili işyerinde denetim başlatacaktır ve işverenin idari para cezası ödemekle karşı karşıya kalması söz konusu olacaktır.
Primleri eksik ödenen işçinin izleyebileceği diğer bir hukuki yol ise, hizmet tespit davası açma yoludur. Hizmet tespit davasının amacı ise, sgk primleri eksik ödenen veya hiç ödenmeyen işçinin bu eksikliğin düzeltilmesini sağlamaktır. Bu dava ile hem işveren hem sigorta kurumu hasım gösterilerek işverenin eksik ücret bildirimi yaptığı ve böylece eksik prim ödediği ispat edilerek, işçinin gerçek ödemesi gereken priminin belirlenmesi sağlanır.
İŞÇİNİN SGK PRİMLERİNİN EKSİK ÖDENMESİ KONUSUNDA SIK SORULAN SORULAR
Yukarıda işçinin SGK primlerinin eksik ödenmesi ile ilgili olarak bilinmesi gereken temel meselelerden ve uygulamadaki işleyişten bahsettik. Ayrıca konu hakkında sıkça sorulan bazı sorular vardır ki bunlara burada cevapları ile birlikte yer vermekte yarar görüyoruz.
SGK Primi Eksik Ödenen ya da Ödenmeyen İşçi Ne Yapmalıdır?
İşveren İş Kanunu kapsamında sigorta primlerini gerçeğe uygun olarak yatırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi durumunda işçi şikayette bulunabilir. Hizmet tespit davası açabilir. İş akdini haklı bir nedene dayanarak sonlandırabilir.
SGK Priminin Eksik Ödenmesi İş Akdinin Sonlanması İçin Haklı Bir Neden midir?
İşverenin SGK primini eksik ödediği tespit edildiği takdirde iş sözleşmesi tek taraflı olarak ve derhal işçi tarafından haklı bir nedene dayanılarak sonlandırılabilir.
Hizmet Tespit Davası Nedir?
İşveren SGK primlerini eksik yatırdığında veya hiç yatırmadığı takdirde işçinin başvurabileceği kanun yollarından biri dava açmak olur. Bu durumda hizmet tespit davası İş Mahkemesi’ne açılır. Bu davada SGK’da işverenle birlikte dava edilir.
İşçinin SGK Primlerinin Eksik Ödenmesi Ne Demektir?
İşverenin gerçeğe aykırı beyanda bulunarak işçi için her ay düzenli olarak ödemesi gereken SGK primlerini ödememesi veya eksik ödemesi halidir.
İşçinin SGK Primlerinin Eksik Ödenmesi Cezası Nedir?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.102 hükmü uyarınca işveren idari para cezasına çarptırılır. Buna göre eksik bildirim yapılan her ay için asgari ücretin iki katı oranında idari para cezası yaptırımı uygulanır.
İdari Para Cezası Ödeyen İşveren Ayrıca Eksik Primleri Öder mi?
Evet. İşçinin SGK primlerinin eksik ödenmesi cezası ile prim borcu ayrı değerlendirilir. O güne kadar eksik yatırılan kısım gecikme cezası ve zammıyla birlikte ödenir.
SGK Primlerinin Eksik Ödenmesinin İşçiye Zararı Nedir?
Bu durumun çok ciddi zararları olur. Örneğin işçi, emekli maaşını normalde alması gereken miktardan daha az alır, Bunun dışında da işçinin pek çok sosyal hakkı zedelenir.
SGK Primleri Eksik Ödenen İşçi Ne Yapabilir?
Bu durumda işçinin sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshetme hakkı doğar. Ya da sözleşmeyi feshetmeksizin işverenin eksik primleri ödemesini sağlamak için iş mahkemesinde dava açabilir. Bunlar dışında işçinin diğer hak ve tazminatları için işçi alacağı davası açma imkanı söz konusu olur.
İşçinin Primlerinin Eksik Yatırılması Halinde Dava Açma Süresi Var mıdır?
SGK Primlerinin Eksik Ödenmesi Durumunda Avukat Desteği
SGK primlerinin eksin ödenmesinden, işverenin sigorta primlerini ödememesi cezasından ve sürecin diğer özelliklerinden bahsettik. Görüldüğü üzere çok ciddi sonuçları olan ve hukuki zemini düzgün oturtulması gereken bir durumdur bu.
Böyle bir durumla karşılaşıldığı zaman her somut olayın farklı sonuçlar doğuracağı unutulmamalıdır. Bahsettiğimiz kurallar konu için geçerli olsa da bunların görünümü farklı olabilir. Somut uyuşmazlık içerisinde bir çok farklı hukuki meseleyi barındırıyor olabilir.
Bu sebeple her somut olayda hukuki nitelendirmenin doğru yapılması oldukça önemlidir. Zira eksik ya da hatalı tespitler telafisi güç zararlar doğurabilir. Dolayısıyla tecrübeli bir iş hukuku avukatı ile çalışmak istenilen sonuçların elde edilebilmesi için çok önemlidir.
Henüz yorum yok