Sigorta Primleri Eksik Yatan İşçi Ne Yapmalıdır?
İşçinin SGK primlerinin eksik ödenmesi işçiye hak kaybı yaşatır. Gerek emekli maaşı gerekse kıdem tazminatı alması gerektiğinde işçi, gerçek maaşı ile orantılı olmayan bir ödemeyle karşılaşır.
Gerçek maaşı üzerinden sigorta primi yatırılmayan işçinin hakkını araması gerekir. Primi eksik yatıran işveren tespit edildiğinde öncelikle idari para cezasına maruz kalır. İşçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir, şikayette bulunabilir veya hizmet tespit davası açabilir. Başvuru adımları SGK primlerinin eksik yatması halinde işçinin yapması gerekenler rehberinde, dava ayrıntıları hizmet tespit davası ve şartları yazısında anlatılır.
İşçinin SGK Primlerinin Eksik Ödenmesi
İşçinin SGK primlerinin eksik ödenmesi, uygulamada işçi maliyetini düşürmek için işverenlerin başvurduğu bir yoldur. Bu uygulama çoğu zaman hukuka aykırıdır ve işçi ile işveren bakımından önemli sonuçlar doğurur.
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile İş Kanunu uyarınca işverenler işçileri sigortalı olarak çalıştırmak zorundadır. İşverenler sigorta primlerini işçinin aldığı gerçek ücret üzerinden zamanında ve eksiksiz olarak SGK’ya yatırmakla yükümlüdür.
Uygulamada işverenlerin gerçeğe aykırı bildirimde bulunarak primleri asgari ücret üzerinden veya hesapladıkları tutardan eksik yatırdıkları görülür. Böylece işçi ücreti fiilen ödenenden daha az gösterilir ve SGK’ya ödenecek prim maliyeti azaltılmaya çalışılır.
Primlerin Eksik Gösterilmesi
İşçi işe başladıktan sonra işveren Sosyal Güvenlik Kurumu’na sigortalı işe giriş bildirgesi verir; ardından çalışma gün sayısı ve kazanç bildirilir. Sık görülen sorun işçilerin aylık kazançlarının olduğundan düşük gösterilmesidir. İşverenler prim yükümlülüklerini en düşükte tutmak için işçileri çoğu kez asgari ücret üzerinden sigortalı gösterir.
Bu durum çalışma hayatı sırasında işçinin gözünden kaçar, ancak emeklilik aşamasında maddi kayba neden olur. Kazancın düşük gösterilmesi, işçiye haklı nedenle işten çıkma imkanı da tanır.
İşverenin Sigorta Primlerini Ödememesi Cezası
İşverenin SGK primlerini işçinin aldığı gerçek ücret üzerinden eksiksiz yatırma yükümlülüğünü ihlal etmesi halinde çeşitli yaptırımlar söz konusu olur. 5510 sayılı Kanun’un 102/I/d maddesine göre işverenin SGK’ya eksik bildirimde bulunması halinde idari para cezası uygulanır. Primlerin ödenmemesi de eksik ödenmesi de bu yaptırım kapsamındadır.
Eksik bildirimin yapıldığı her ay için işverene aylık asgari ücretin 2 katı kadar idari para cezası uygulanır.[1] Örneğin 3 yıldır çalışan ve SGK primi eksik ödenen işçi için 36 ay x 2 = 72 aylık asgari ücret tutarı kadar idari para cezası söz konusu olur.
İdari para cezasının yanında işverenin ödemediği tespit edilen eksik primler de gecikme cezası ve zammı ile birlikte SGK’ya ödenir. İşverenin ödeyeceği ceza ve zamlar eksik prim ödenen süreye bağlı olarak değişir.
SGK Primlerinin Eksik Ödenmesi Sonuçları
SGK primlerinin eksik ödenmesi çoğu zaman işçinin haberi olmadan yapılır. İşçiler bu duruma işini kaybetme korkusuyla ses çıkarmaz. Ancak işçi hukuki yollara başvurmazsa aleyhine sonuçlar doğar.
İşçi ileride emekli maaşını alması gerekenden daha az alır. İşten ayrıldığında talep edebileceği kıdem tazminatı da daha düşük çıkar; tutarın nasıl bulunduğu kıdem tazminatı hesaplama aracında görülebilir.
Bunun yanında işsizlik ödeneği, kadın işçinin analık (doğum) ödeneği ve SGK tarafından ödenen geçici iş göremezlik ödeneği gibi hakları da zedelenir.
SGK Primlerinin Eksik Ödenmesi Durumunda İşçi Hakları
İşverenin SGK primlerini eksik yatırması, işçi için en başta bir haklı nedenle fesih durumudur. İşçi, haklı nedenle fesih imkanının yanında şartları varsa çeşitli tazminat kalemlerini de talep edebilir. Her somut olay kendi içinde farklı hukuki meseleler barındırdığından hukuki nitelendirme için bir avukata danışmak yararlıdır.
Haklı Nedenle Fesih
Haklı fesih nedenleri İş Kanunu’nun 24. maddesinde düzenlenmiştir; genel kurallar işçinin haklı nedenle fesih hakkı yazısında yer alır. İşverenin işçinin maaşını gerçekte olduğundan daha az göstermesi ve sigorta primlerini düşük yatırması ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller arasında sayıldığından haklı fesih nedenidir. Bu görüş Yargıtay kararlarında da yer alır.
“İşçinin sigorta primlerinin hiç yatırılmaması veya eksik bildirilmesi işçinin sosyal güvenlik hakkını ilgilendiren bir durum olsa da, sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik yatırılması veya düşük ücretten yatırılması hallerinde de işçinin haklı fesih imkanı vardır.”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi (kapatılan daire), E.2017/8647, K.2017/21313, 10.10.2017 (bozma)
İş sözleşmesini haklı nedenle sonlandırmak isteyen işçi, haklı nedeni öğrendikten sonra 6 iş günü içinde bunu yapmalıdır. Her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçtikten sonra bu hak kullanılamaz.[2]
İşçi derhal fesih hakkını kullandığında ihbar süresi ortadan kalkar, bu nedenle ihbar tazminatı doğmaz. SGK primlerinin eksik ödenmesi nedeniyle istifa eden işçi kıdem tazminatı alır mı sorusunun cevabı evettir. Geniş anlamda ücret tanımına sigorta primleri de girdiğinden eksik prim yatırılması işçiyi hak kaybına uğratır. İşçi haklı nedenle sözleşmeyi feshederek kıdem tazminatına hak kazanır.
Hizmet Tespit Davası
Eksik prim Kurum tarafından denetim yoluyla ya da kamu kuruluşlarından alınan belgelerle re’sen tespit edilebilir. Tespit edilememişse ve işçi iş sözleşmesini sona erdirmek istemiyorsa hizmet tespit davası açarak primlerin gerçek ücret üzerinden yatırılmasını talep edebilir.
Dava işverene karşı iş mahkemesinde açılır, SGK davaya ihbar edilir. Hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık hak düşürücü süre vardır.[3] Dava sonunda işçi emekli olduğunda maaşını daha fazla tutar üzerinden alır. Mahkeme, süre, ispat ve yargılama ayrıntıları için hizmet tespit davası ve şartları yazısına bakılabilir.
Bu başlığı geniş bağlamda SGK Primlerinin Eksik Yatması Halinde İşçinin Yapması Gerekenler ve Hakları Nelerdir rehberinde, ilişkili bir yönünü ise Sigortasız Çalıştırılan İşçi Ne Yapmalı? Hakları yazısında bulabilirsiniz.
Aynı çerçevede Sigortalılık Başlangıç Tarihinin Tespiti Davası başlıklı yazı da faydalı olabilir.
İşçinin SGK Primlerinin Eksik Ödenmesi Konusunda Sık Sorulan Sorular
Konuyla ilgili sıkça sorulan bazı soruların kısa cevapları aşağıdadır. İş davalarına ilişkin genel sorular için iş davalarında sıkça sorulan sorular yazısına bakılabilir.
SGK Primi Eksik Ödenen ya da Ödenmeyen İşçi Ne Yapmalıdır?
İşçi şikayette bulunabilir, hizmet tespit davası açabilir veya iş akdini haklı bir nedene dayanarak sonlandırabilir. Her yolun şartları yukarıdaki bölümlerde ve ilgili rehberlerde anlatılmıştır.
SGK Priminin Eksik Ödenmesi İş Akdinin Sonlanması İçin Haklı Bir Neden midir?
Evet. İşverenin SGK primini eksik ödediği tespit edildiğinde iş sözleşmesi işçi tarafından haklı nedene dayanılarak derhal sonlandırılabilir.
İşçinin SGK Primlerinin Eksik Ödenmesi Ne Demektir?
İşverenin gerçeğe aykırı beyanda bulunarak işçi için her ay düzenli olarak ödemesi gereken SGK primlerini ödememesi veya eksik ödemesi halidir.
İşçinin SGK Primlerinin Eksik Ödenmesi Cezası Nedir?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.102 uyarınca işveren idari para cezasına çarptırılır. Eksik bildirim yapılan her ay için asgari ücretin iki katı oranında idari para cezası uygulanır.
İdari Para Cezası Ödeyen İşveren Ayrıca Eksik Primleri Öder mi?
Evet. İdari para cezası ile prim borcu ayrı değerlendirilir. Eksik yatırılan kısım gecikme cezası ve zammıyla birlikte ödenir.
SGK Primlerinin Eksik Ödenmesinin İşçiye Zararı Nedir?
İşçi emekli maaşını normalde alması gereken miktardan daha az alır, kıdem tazminatı düşer ve pek çok sosyal hakkı zedelenir.
SGK Primlerinin Eksik Ödenmesi Durumunda Avukat Desteği
SGK primlerinin eksik ödenmesi çok ciddi sonuçları olan ve hukuki zemini düzgün oturtulması gereken bir durumdur. Her somut olayın farklı sonuçlar doğurabileceği unutulmamalıdır.
Hukuki nitelendirmenin doğru yapılması önemlidir; eksik ya da hatalı tespitler telafisi güç zararlar doğurabilir. Süreci bir avukatın desteğiyle yürütmek yararlı olur.
Kaynaklar