İş Mahkemesi Görev ve Yetki: İş Davası Nerede Açılır?

Alacaklarınız için dava açmaya karar verdiniz. Şimdi iki soru çıkıyor. Hangi mahkemeye gideceksiniz ve hangi şehirdeki mahkemede dava açacaksınız? Birincisine görev, ikincisine yetki denir. İş mahkemesi görev ve yetki kuralları bu iki soruyu cevaplar. Yanlış mahkemeye açılan dava sonuçsuz kalmaz, ancak zaman kaybettirir ve süre riski doğurur.

İçindekiler

İş mahkemesi görev ve yetki kuralları 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5 ve m.6’da düzenlenir.^[1] Bu yazı, iş davasının nerede açılacağını örneklerle anlatıyor.

İş mahkemesi görev ve yetki hakkında hemen bilmeniz gerekenler

Görev, davanın hangi tür mahkemede görüleceğini belirler. İşçi-işveren uyuşmazlıklarında iş mahkemesi görevlidir.
Yetki, davanın hangi şehirdeki mahkemede açılacağını belirler.
Dava, davalının yerleşim yeri mahkemesinde ya da işin yapıldığı yer mahkemesinde açılabilir.
İş kazası tazminatında kazanın olduğu yer ve zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.
İş mahkemesi olmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi, bu davalara iş mahkemesi sıfatıyla bakar.
İş sözleşmesine konulan “şu şehrin mahkemeleri yetkilidir” maddesi geçersizdir.

Davanın hangi mahkemede ve hangi şehirde açılacağı, iş mahkemesi görev ve yetki kurallarıyla görselde özetlenir.

Görev bakımından hangi uyuşmazlıklara iş mahkemesi bakar?

İş mahkemeleri, gazeteciler, gemiadamları ve 4857 sayılı İş Kanunu ya da Türk Borçlar Kanunu’nun hizmet sözleşmelerine ilişkin bölümüne tabi işçiler ile işverenler veya işveren vekilleri arasındaki uyuşmazlıklara bakar. Uyuşmazlık, iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden ya da kanundan doğmuş her türlü hukuk uyuşmazlığı olabilir.^[2]

Yani kıdem tazminatı, fazla mesai, ücret alacağı, işe iade ve iş kazası tazminatı iş mahkemesinin işidir. İşverenin işçiye karşı açacağı alacak ya da tazminat davası da aynı mahkemede görülür. Ev hizmetlerinde çalışanlar 4857 sayılı Kanun kapsamı dışında kalsa da Borçlar Kanunu’ndaki hizmet sözleşmesine tabi oldukları için iş mahkemesine başvurabilir. Bu grup için ev hizmetlerinde çalışanların hakları yazısına bakın.

SGK ve İŞKUR davaları

Sosyal Güvenlik Kurumu ya da Türkiye İş Kurumu’nun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklar da iş mahkemesinin görev alanındadır. İdari para cezalarına itirazlar ve 5510 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar bunun dışında bırakılmıştır. SGK’ya karşı dava açılmadan önce, hizmet tespit talepleri hariç, Kuruma başvurmak zorunludur.^[3] Hizmet tespiti için hizmet tespit davası ve şartları yazısına bakabilirsiniz.

İş mahkemesi olmayan yerlerde

Her ilçede iş mahkemesi yoktur. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde bu mahkemenin görev alanına giren dava ve işlere o yerdeki asliye hukuk mahkemesi bakar.^[4] Bu durumda mahkeme iş mahkemesi usulüne göre çalışır. Dava dilekçesinde “asliye hukuk mahkemesi (iş mahkemesi sıfatıyla)” yazmak yeterlidir.

Yetki bakımından iş davası nerede açılır?

İş mahkemelerinde açılacak davalarda yetkili mahkeme, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin ya da işlemin yapıldığı yer mahkemesidir. Davalı birden fazlaysa, bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.^[5]

Durum	Yetkili mahkeme
Genel kural	Davalının yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesi
Davalı birden fazla	Davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir
İş kazası tazminatı	Kazanın veya zararın olduğu yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri de yetkilidir
İşverenin işçiye açtığı dava	İşçinin yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesi
Sözleşmedeki yetki şartı	Geçersizdir

Yerleşim yeri ve işyeri

Yerleşim yeri, Medeni Kanun’a göre belirlenir. Genel yetki kuralı davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeridir.^[6] İş davalarında buna işin yapıldığı yer eklenir. Çalışanın fiilen çalıştığı işyeri, işin yapıldığı yerdir. Davacı bu iki seçenekten birini kullanır.

İşçi birden fazla ilde çalışmışsa tartışma çıkabilir. Bu nedenle son çalışılan yeri bordro, SGK kaydı ve işyeri adresiyle belgeleyin.

“İşçi lehine” yetki ne demek?

İş mahkemesinde yetki kuralı, taraflara seçenek tanır ve yetki sözleşmelerini geçersiz sayar. İşçiyi koruyan yön budur. HMK’daki yetki sözleşmesi imkanı tacirler ve kamu tüzel kişileri içindir.^[7] İş sözleşmesindeki yetki kaydı, işçiyi uzak bir şehre gitmeye zorlayamaz. Bu madde işçi kadar işveren için de geçersizdir. Kanun yetkiyi iki tarafa da açık tutmuştur.

İş mahkemesinde yargılama nasıl işler?

İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır. Davalar yığılırsa, yani aynı dilekçede birden çok talep varsa, her talebe ilişkin vakıalar bakımından ispat yükü ve deliller ayrı ayrı değerlendirilir.^[8] Yargılamanın aşamaları, kanun yolu süreleri ve ilk duruşma iş davaları mahkeme süreci yazısında anlatılır.

Dilekçe hazırlığı için işçilik alacakları dava dilekçesi örneği işe yarar. Avukat tutmanın gerekli olup olmadığı sorusu ise iş davalarında avukat tutmak zorunlu mu yazısında ele alınıyor.

Yanlış mahkemede dava açılırsa

Mahkeme yetkisiz olduğunu görürse yetkisizlik kararı verir ve yetkili mahkemeyi gösterir.^[9] Karar kesinleşince taraflardan birinin iki hafta içinde dosyanın gönderilmesini talep etmesi gerekir. Talep edilmezse dava açılmamış sayılır.^[10] Bu iki hafta kaçarsa zamanaşımı riski doğabilir. Kararın tebliğ ve kesinleşme tarihlerini bu nedenle takip edin.

Arabuluculuk sorunu

Görevsiz mahkemede dava açılması arabuluculuk dava şartını nasıl etkiler? Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bir dosyada bu soruyu cevapladı. Dava önce asliye hukuk mahkemesinde açılmış, görevsizlik kararından sonra arabuluculuğa başvurulmuş ve son tutanak, dosya iş mahkemesinin esasına kaydedilmeden düzenlenmişti.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2023/20372 K.2024/2139, 14.02.2024 (bozma)

“…somut dava bakımından arabuluculuk dava şartının yerine getirildiği kabul edilip işin esasına girilerek…”

Daire, davanın dava şartı yokluğundan reddini hatalı buldu. Kararda amaç ve usul ekonomisi gözetildi. Her dosyada sonuç böyle olmayabilir. Ayrıntı için arabuluculuk sürecini ve dava şartını zorunlu ve ihtiyari arabuluculuk farkı yazısında okuyabilirsiniz.

Yargıtay yetkiyi nasıl görüyor?

Bir dosyada iki ayrı iş mahkemesi birbirine yetkisizlik kararı vermişti. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi yargı yerini belirledi. Gerekçesinde iş mahkemesinin yetkisinin niteliğini şöyle açıkladı.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E.2021/8069 K.2021/11544, 18.10.2021 (yargı yeri belirlendi, oybirliği)

“İş mahkemesinin yetkisi, kamu düzeni ile ilgili olduğundan, davalı tarafça süresinde yetki itirazı yapılmamış olsa bile, mahkeme tarafından bu husus kendiliğinden göz önünde bulundurmalıdır.”

Bu, iş davasında yetki konusunun taraf iradesine bırakılmadığını gösterir. Davalı itiraz etmese bile hakim yetkiyi inceleyebilir. Dairenin gerekçesinde 7036 sayılı Kanun’un 6. maddesine atıf vardır. Yetki sözleşmeleri geçersiz sayıldığı için bu sonuç tutarlıdır.

Örnek durum

Örneğin bir işçi İzmir’de oturuyor ve Manisa’daki bir fabrikada çalışıyor. İşverenin merkezi İstanbul’da. İşçi fazla mesai ve yıllık izin alacağı için dava açacak.

Bu durumda İstanbul mahkemeleri davalının yerleşim yeri nedeniyle, Manisa mahkemeleri işin yapıldığı yer nedeniyle yetkilidir. İşçi iki yerden birini seçebilir. İzmir mahkemeleri yalnızca işçinin oturduğu şehir olduğu için yetkili değildir. İş kazası olsaydı işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkili olurdu.

Sık yapılan hatalar

Davayı kendi şehrinde açmak, ama ne işyeri ne de davalı orada olmak.
Sözleşmedeki yetki maddesine güvenmek.
Görevsizlik ve yetkisizlik kararını geç fark ederek iki haftalık süreyi kaçırmak.
Arabuluculuk bürosunun yetkisi ile mahkemenin yetkisini aynı sanmak.
İşin yapıldığı yeri belgeleyememek.

Dava açmadan önce kontrol edin

Talep işçi-işveren uyuşmazlığından mı doğuyor?
Davalının yerleşim yeri neresi ve işin yapıldığı yer neresi?
İş kazası ise kazanın olduğu yer belli mi?
Arabuluculuk başvurusunu doğru büroya yaptınız mı?
Dilekçenin başlığında doğru mahkeme yazılı mı?

Arabuluculuk bürosu ile mahkeme yetkisi aynı değildir. Büro, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki bürodur.

Başvuru için arabulucuya nasıl başvurulur yazısına bakın. Son tutanaktan sonraki süre için arabuluculuk sonrası dava süresi yazısını okuyun.

İş Mahkemesi Görev ve Yetki Hakkında Sık Sorulan Sorular

İş davası hangi mahkemede açılır?

Davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesinde ya da işin yapıldığı yer mahkemesinde açılır. Davacı bu iki seçenekten birini kullanabilir.

Yaşadığım şehirdeki mahkemede dava açabilir miyim?

Yaşadığınız şehir davalının yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer değilse genel olarak hayır. İş kazası tazminatında ise zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.

İş sözleşmesindeki yetki maddesi geçerli midir?

Hayır. İş mahkemeleri kanununa aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir. Sözleşmede başka bir şehrin mahkemeleri yetkili kılınsa bile bu madde hüküm doğurmaz.

İş mahkemesi yoksa ne olur?

İş mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi bakar. Mahkeme iş mahkemesinin usul ve esaslarına göre çalışır.

Yanlış mahkemeye dava açarsam ne olur?

Mahkeme görevsizlik veya yetkisizlik kararı verir. Karar kesinleşince iki hafta içinde dosyanın doğru mahkemeye gönderilmesini istemezseniz dava açılmamış sayılır.