Eylemli Fesih Nedir? Kapıdan Çevrilen İşçi Ne Yapmalı?

Sabah işyerine gittiniz. Turnike kartınız okutulmadı. Güvenlik “içeri alma talimatı var” dedi. Yazılı bir bildirim yok, imzalatılan kağıt yok, kimse size “işten çıkarıldınız” demedi. Ama kapıdan geri çevrildiniz. Hukukta bu duruma eylemli fesih denir.

İçindekiler

Eylemli fesih, işverenin iş sözleşmesini yazılı ya da sözlü açık bir bildirim yapmadan, fiilen işçiyi çalıştırmayarak sona erdirmesidir. Kanunda bu adla bir madde yoktur. Kavram, yargı kararlarında ve uygulamada gelişmiştir. Aşağıda eylemli feshin nasıl anlaşıldığını, nasıl ispatlandığını ve kapıdan çevrilen işçinin ne yapması gerektiğini bulacaksınız.

Eylemli fesih hakkında hemen bilmeniz gerekenler

İşveren feshi yazılı bildirmek ve sebebini açık ve kesin göstermek zorundadır. Eylemli fesihte bu iki şart da yoktur.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, yazılı bildirim ve neden olmadan yapılan sözlü feshi İş Kanunu m.19 uyarınca geçersiz saydı.
Asıl mesele ispattır. Kapıdan çevrildiğinizi tanıkla ve kayıtla gösterebilmelisiniz.
Fesihten sonra tutulan devamsızlık tutanakları sonucu değiştirmez.
İşe iade yolunu seçecekseniz arabulucuya bir ay içinde başvurmanız gerekir.

Eylemli fesihte süreler bir bakışta

İşe iade için işçi sayısı, kıdem ve arabuluculuk sürelerini gösteren eylemli fesih infografiği

Eylemli fesih nedir, nasıl anlaşılır?

İşveren işçiye “işten çıkarıldın” demeden, onun çalışmasını fiilen engeller. Giriş kartını iptal eder, işyerine almaz, masasını boşaltır ya da çalışma programından siler. Bunların hepsi, iş sözleşmesine son verme iradesini gösteren fiillerdir.

Fesih, işveren tarafından yapılırsa yazılı olmalıdır ve sebebi açık ve kesin gösterilmelidir.^[1] Eylemli fesihte bu şekil şartı yerine getirilmez. Yargıtay’ın incelediği bir olayda işçi işyerine geldiğinde giriş kartı iptal edilmişti ve içeriye alınmadı.

Eylemli fesih örnekleri

Durum	Yargıtay’ın değerlendirmesi
İşçinin giriş kartı iptal edilir ve işçi içeri alınmaz	9. Hukuk Dairesi, işçinin sözlü olarak işten çıkarıldığını kabul etti
İşçi sözlü fesih iddiasında bulunur, işveren devamsızlık savunması yapar	22. Hukuk Dairesi, işverenin devamsızlığı ispatlayamadığı olayda işçi lehine karar verdi

Her olay kendi delillerine göre değerlendirilir. “Eylemli fesih” etiketi, fiili durum kanıtlanmadan sonuç doğurmaz.

Eylemli fesih ile istifa arasındaki fark

İşveren çoğu zaman işçinin kendi isteğiyle ayrıldığını ileri sürer. İşçi kapıdan çevrilmişse bu iddia gerçeği yansıtmaz. İstifa, işçinin iradesine dayanır. Eylemli fesih ise işverenin iradesiyle gerçekleşir.

Kimin sözleşmeyi bitirdiği sorusu, tazminat hakkını belirler. İşçi istifa etmişse kıdem tazminatı kural olarak doğmaz. İşveren feshettiyse doğabilir. Bu nedenle işverenin “işçi kendisi bıraktı” savunmasına karşı delil önem kazanır. İşçinin istifaya zorlanması yazısı benzer bir durumu anlatır.

İşçinin kapıdan çevrilmesi ve ispat

Eylemli feshin en zor yanı ispattır. Yazılı bir belge yoktur. Elinizde yalnız yaşadığınız olay vardır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işçinin feshedildiğini iddia etmesi halinde feshin haklı nedene dayandığını ya da işçinin kendisinin ayrıldığını işverenin kanıtlaması gerektiğini belirtti. Aynı kararda eylemli fesihte araştırılacak konu açıkça yazıldı. Önce feshin kim tarafından yapıldığına, sonra feshin haklı nedene dayanıp dayanmadığına bakılır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2016/35595 K.2018/892, 22.01.2018 (bozma, işe iade)

“Ayrıca iş sözleşmesi eylemli olarak sona erdiği tarihten sonra devamsızlık tutanakları tutulmuş ise bu tutanaklar ile buna dayanılarak yapılan feshin sonuca etkisi yoktur.”

Bu olayda işçi, giriş kartının iptal edildiğini ve içeri alınmadığını halen işyerinde çalışan bir tanıkla gösterdi. Daire işçinin sözlü olarak işten çıkarıldığını kabul etti. İşverenin sonradan tuttuğu devamsızlık tutanakları ve gönderdiği ihtarname bu sonucu değiştirmedi.

Hangi deliller işe yarar?

İşyerinde çalışan ya da orada olayı gören tanıklar.
Giriş kartı kayıtları ve turnike geçmişi.
İşverenle yapılan yazışmalar ve mesajlar.
Güvenlik kamerası görüntüleri. İşyerinden temin için hukuki yol gerekebilir.
İşverenin sonradan gönderdiği tutanak ve ihtarnameler.

Delilleri mümkün olan en kısa sürede toplayın. Tanıkların kimlik ve iletişim bilgilerini not edin. Aynı gün yazdığınız bir not, aradan geçen zamanın silikleştirdiği ayrıntıları korur.

İşçinin yapması gerekenler

Kapıdan çevrildiğiniz anda sakin kalın. Tartışma çıkarmak, kendi aleyhinize delil üretebilir. Aşağıdaki başlıklar birlikte düşünülmesi gereken önlemlerdir.

İşe başlamaya hazır olduğunuzu bildirin

Kanun ihtarname göndermeyi şart koşmaz. Ama ihtarname, işe gitmek istediğinizi ve içeri alınmadığınızı belgeler. Noter ihtarnamesinde işyerine geldiğinizi, kapıdan çevrildiğinizi, çalışmaya hazır olduğunuzu ve ücret ile diğer haklarınızın devam ettiğini yazın. İşverenin bunu devamsızlık gibi sunmasının önüne geçer.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin incelediği bir olayda işçi, iş sözleşmesinin sözlü olarak feshedildiğini ileri sürdü. İşveren ise sözleşmeyi işçinin mazeretsiz devamsızlığı nedeniyle haklı olarak feshettiğini savundu. İşveren devamsızlık tutanağı sunamadı ve tanıklar da devamsızlığı doğrulamadı. Daire, işverenin ispat külfetini yerine getiremediğini belirterek kıdem ve ihbar tazminatının kabul edilmesi gerektiğine karar verdi (E.2016/4285 K.2019/66, 07.01.2019, bozma).

İşe iade yolu

Eylemli fesih, işe iade davasına konu olabilir. Bunun için otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdeminiz ve belirsiz süreli sözleşmeniz olmalıdır.^[2] Dava açmadan önce, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundasınız. Anlaşma olmazsa son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.^[3]

Eylemli fesihte tebliğ edilmiş bir fesih bildirimi bulunmadığı için sürenin tam olarak ne zaman başladığı tartışma yaratabilir. En güvenli yol, kapıdan çevrildiğiniz günden itibaren bir ay dolmadan arabulucuya başvurmaktır. Süreç için arabulucuya nasıl başvurulur yazısına bakabilirsiniz. Şartlar için işe iade davası şartları yazısı yararlıdır.

Kıdem ve ihbar tazminatı

İşveren, haklı bir sebep olmadan sözleşmeyi sona erdirmişse kıdem tazminatı doğar. Kıdem tazminatı, işveren tarafından ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller dışındaki sebeplerle yapılan fesihte ödenir.^[4] Bildirim şartına uymayan taraf ise bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat öder.^[5]

İşçilik alacakları için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.^[6] Alacakların hesabı için kıdem tazminatı şartları ve ihbar tazminatı yazılarına bakın.

Kendiniz haklı fesih yapmak isterseniz

İşveren aynı zamanda ücretinizi ödemiyorsa, kendi haklı fesih hakkınız da doğabilir. Ücretin kanun hükümlerine ya da sözleşme şartlarına uygun hesaplanmaması veya ödenmemesi, işçiye haklı fesih hakkı verir.^[7] Bu hak, durumu öğrendiğiniz günden başlayarak altı iş günü içinde kullanılmalıdır.^[8] Ayrıntılar için işçinin haklı nedenle fesih hakkı yazısına bakın.

İşverenin devamsızlık savunması

İşverenler eylemli fesihten sonra işçiye devamsızlık ihtarnamesi gönderebilir. “İşe gelmiyorsunuz, savunma verin” yazılır. Bu belge işverenin savunma hazırlığıdır. Kapıdan çevrilmenizi ortadan kaldırmaz.

Kanun, işçinin izinsiz ve haklı sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki iş günü ya da bir ayda üç iş günü devamsızlığını işverene haklı fesih imkanı olarak tanır.^[9] Ancak devamsızlığı ortaya çıkaran şey işverenin işçiyi içeri almamasıysa, yukarıdaki kararlarda görüldüğü gibi mahkeme sonraki tutanakları dikkate almayabilir. Devamsızlık konusu için devamsızlık nedeniyle fesih yazısına göz atın. Mazeretsiz işe gelmeyen işçiye yazılacak ihtar için ihtarname örneği de bir fikir verir.

Örnek durum

Örneğin bir depo çalışanı, vardiyaya geldiğinde kartının çalışmadığını görüyor. Müdür “yarın gel” diyor, ertesi gün de aynı şey tekrarlanıyor. Çalışan, bir iş arkadaşı ve bir güvenlik görevlisi önünde kapıdan çevrildi. Aynı gün işverene “bugün işe geldim, içeri alınmadım, çalışmaya hazırım” yazıyor.

İşçi, birkaç gün sonra noter ihtarnamesi gönderiyor ve bir ay dolmadan arabulucuya başvuruyor. İşveren sonradan devamsızlık tutanakları düzenliyor. Bu örnekte mesaj ve ihtarname, tutanakların gerçek durumu yansıtmadığını göstermeye yardım eder.

Sık yapılan hatalar

Hiçbir şey yapmadan beklemek. Bir ay geçerse işe iade yolu kapanabilir.
İşyerinden kendiliğinden ayrılıp “istifa etmiş” görünmek.
İşverenin hazırladığı kağıtları okumadan imzalamak. İstifa dilekçesi ya da ibraname imzalatılabilir.
Tanık bilgilerini toplamamak.
SGK çıkış bildirgesini kontrol etmemek.

Kapıdan çevrildikten sonra kontrol edin

Olayın tarihini ve görenleri not ettiniz mi?
İşverene yazılı bir mesaj ya da ihtarname gönderdiniz mi?
Altı aylık kıdem ve otuz işçi şartı sizin için geçerli mi?
SGK’ya hangi çıkış kodunun bildirildiğine baktınız mı? Bunun için hangi işten çıkış kodu işsizlik ödeneği alınabilir yazısı yardımcı olur.
Bir aylık arabuluculuk süresini takvime yazdınız mı?

Genel hakları görmek için işten çıkarılan işçinin hakları yazısına bakabilirsiniz.

Eylemli Fesih Hakkında Sık Sorulan Sorular

Eylemli fesih nedir?

İşverenin yazılı ya da sözlü açık bir bildirim yapmadan işçiyi fiilen çalıştırmayarak iş sözleşmesine son vermesidir. Giriş kartının iptali ve işyerine alınmama tipik örneklerdir.

Eylemli fesih geçerli midir?

İşveren feshi yazılı bildirmek ve sebebini açık göstermek zorundadır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, yazılı bildirim ve neden olmadan yapılan sözlü feshi İş Kanunu m.19 uyarınca geçersiz saydı.

Eylemli feshi nasıl ispatlarım?

Tanık beyanı ve giriş kartı kayıtları en önemli delillerdir. Yazışmalar ve ihtarname bunları destekler. Olay günü yazdığınız bir not da yardımcı olur.

Eylemli fesihten sonra tutulan devamsızlık tutanağı geçerli olur mu?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’ne göre, iş sözleşmesi eylemli olarak sona erdikten sonra tutulan devamsızlık tutanaklarının ve buna dayanan feshin sonuca etkisi yoktur.

Eylemli fesih halinde kıdem ve ihbar tazminatı alınır mı?

Fesih haklı bir sebebe dayanmıyorsa kıdem tazminatı doğar. Bildirim şartına uyulmaması halinde ihbar tazminatı da istenebilir. Alacaklar için arabuluculuk dava şartıdır.

Kaynaklar