Refakat İzni Nedir?
Refakat izni, çalışanın ana, baba, eş, çocuk veya kardeşinin ağır bir kaza geçirmesi ya da tedavisi uzun süren bir hastalığa yakalanması hâlinde yanında bulunabilmesi için verilen izin türüdür. Kanunda bu izin devlet memurları için düzenlenmiştir.
Refakat izni özeti
Refakat İzni Şartları
Refakatçi izninde; kişinin yakınının refakatini gerektiren tıbbi bir operasyon veya hastaya bakılmadığında hayati tehlike taşıması gibi durumların bir sağlık kurulu raporu ile belirtilmesi gerekmektedir. Bu iznin, her hastalıkta kullanılması mümkün değildir.
Refakat İzni Süresi
Refakatçi izni, devlet memurlarına belli bir süreye kadar ücretli olarak verilir; özel sektör çalışanları için kanunda ayrı bir refakat izni düzenlenmemiştir. Memur refakat iznini, en fazla üç ay kadar süreyle kullanabilir; gerekli durumlarda ise bu süre bir katına kadar uzatılır.
Refakat İzni Detayları
Refakat izninde memurların aylık ve özlük hakları korunur. Özel sektörde bu konuda kanuni bir düzenleme bulunmadığından durum iş sözleşmesine, toplu iş sözleşmesine ve işverenin uygulamasına göre değişir.
4857 sayılı İş Kanununda, işçilere refakatçi izni verileceğine ilişkin herhangi bir hükme yer verilmemiştir. Memurlar bakımından ise 657 sayılı Kanunun 105. maddesinin son fıkrası refakat iznini düzenler.
Maddeye göre memurun bakmakla yükümlü olduğu veya refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş, çocuk ve kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi ya da tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunması hâllerinde, bu hâller sağlık kurulu raporuyla belgelendirilirse aylık ve özlük hakları korunarak üç aya kadar izin verilir. Gerektiğinde bu süre bir katına kadar uzatılır.[1]
Refakat İzni Maaştan Kesilir mi?
Memurlar için refakat izin süresi 3 aydır. Bu sürede aylık ve özlük hakları korunur. 3 aylık sürenin ardından gerekli görülmesi durumunda izin süresi 3 ay daha uzatılabilir.
Kamu Personeli İçin Refakatçi İzni Koşulları Neler?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine göre, memurlara, sağlık kurulu raporunda belirli şartların yerine getirilmesi durumunda, ana, baba, eş, çocukları ve kardeşleri için uzun süreli tedavi gerektiren bir hastalık veya ağır bir kaza hâlinde refakat izni tanınmaktadır.
Özlük hakları korunarak bu kişiler 3 + 3 (toplam 6) aya kadar izin talep edebilir.
Refakat İznine Esas Sağlık Kurulu Raporu
Sağlık Raporları Yönetmeliğine göre refakat iznine esas rapor üç hekimli sağlık kurulunda düzenlenir. Raporda hastanın tanısı, refakati gerektiren tıbbi sebepler, refakat edilmediği takdirde hayati tehlikenin bulunup bulunmadığı ve sürekli ve yakın bakımın gerekip gerekmediği açıkça yazılır. Refakat izni aynı anda tek kişi tarafından kullanılır.[2]
Rapor bir defada en fazla üç ay süreli düzenlenir. Kurul gerekli görürse geçerlilik süresi en fazla üç aya kadar daha uzatılabilir. Aynı kişiye aynı tanıda düzenlenecek ücretli refakat izni raporlarının geçerlilik süresi toplamda altı ayı geçemez.[3]
Bu sürenin sonunda ücretsiz refakat izni için genel durum değerlendirmesi amaçlı durum bildirir sağlık kurulu raporu düzenlenir. Memurlar için kanundaki üç ay artı üç ay sınırı bu rapor süreleriyle uyumludur.
Memurun Kendi Hastalığı ile Yakınının Hastalığı Aynı İzin Değildir
657 sayılı Kanunun 105. maddesi iki ayrı izni düzenler. Memurun kendi hastalığı için verilen hastalık izninde, kanser, verem ve akıl hastalığı gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklarda on sekiz aya kadar, diğer hastalıklarda on iki aya kadar izin verilir.
Refakat izni ise yakının ağır kaza veya uzun süreli hastalığı için verilir ve üç ay artı bir katına kadar uzatma ile sınırlıdır. Memurun kendi rahatsızlığı için hastalık izni yazısı okunabilir.
Özel Sektör Çalışanları İçin Refakatçi İzni Var mı?
4857 sayılı İş Kanununda özel sektör çalışanları için 657 sayılı Kanundaki gibi ücretli bir refakat izni düzenlenmemiştir. İş Kanunundaki ücretli mazeret izinleri sınırlıdır; örneğin en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisinde bir yıl içinde on güne kadar ücretli izin verilir.[4]
Bunun dışında özel sektörde hasta yakınının yanında kalmak için yıllık izin, ücretsiz izin veya iş sözleşmesi ile toplu iş sözleşmesindeki daha elverişli hükümler gündeme gelebilir.
İşçi Hasta Yakını İçin Hangi Yollara Başvurabilir?
4857 sayılı Kanun refakat için genel bir ücretli izin tanımaz. Ek madde 2 yalnızca çocuğun tedavisi için ücretli izin verir.
Çocuğun en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olması ve hastalık raporu gerekir. İzin, çalışan ebeveynden sadece biri tarafından bir yıl içinde toptan veya bölümler halinde on güne kadar kullanılabilir. Diğer mazeret izinleri için mazeret izni süresi ve şartları yazısına bakılabilir.
İşçi hak ettiği yıllık ücretli izni de hasta yakını için kullanmak isteyebilir. 4857 sayılı Kanunun 56. maddesine göre yıllık izin sürekli verilir. Taraflar anlaşırsa izin süresi, bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler halinde kullanılabilir.[5]
Hasta yakını için ücretsiz izin, işverenle yapılacak anlaşmaya bağlıdır. İşveren tarafından yıl içinde verilmiş ücretli ve ücretsiz izinler yıllık izne mahsup edilemez. Ayrıntı için ücretsiz izin şartları rehberine bakılabilir.
İzin Almadan İşe Gitmemenin Riski
4857 sayılı Kanunun 25. maddesinin II-g bendi, devamsızlık halinde işverene haklı fesih imkanı tanır. Bunun için işçi, izin almadan ve haklı sebep olmadan ardı ardına iki işgünü, bir ay içinde iki defa tatil sonrası iş günü ya da bir ayda üç işgünü işe gelmemelidir.[6] Yargıtay, yakının hastalığını devamsızlığı haklı kılan neden olarak sayar.
“İşçinin hastalığı, aile fertlerinden birinin ya da yakınlarının ölümü veya hastalığı, işçinin tanıklık ve bilirkişilik yapması gibi haller, işe devamsızlığı haklı kılan nedenlerdir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2018/10117, K.2019/8492, 11.04.2019 (bozma, oybirliği)
Aynı davada işçi çocuğunun ve eşinin rahatsızlandığını ileri sürmüş, ancak mazeretine ilişkin hiçbir belge ve delil sunmamıştır. Daire bu nedenle feshi haklı bulmuştur. Hastane kayıtlarının, raporun ve işverene yapılan bildirimin saklanması bu yüzden önem taşır.
İşverenin ücretli ya da ücretsiz olarak izin verdiği işçi için izin süresince devamsızlıktan söz edilemez. Yıllık izin zamanını ise işveren belirler ve işçi yıllık izin kullandığını söyleyerek işe gelmezse, işveren izinli saymadığı sürece devamsızlık doğabilir.[7] İzin onayı bu nedenle yazılı alınmalıdır.
Aynı konuda ayrıntı için Mazeret İzni Süresi ve Şartları rehberi ve Ücretsiz İzin Şartları yazısı okunabilir.
Bu konuyla bağlantılı olarak Babalık İzni Nedir? Kaç Gündür yazısına bakılabilir.
Aynı konuda ayrıntı için Ücretsiz İzin Talep Dilekçesi Örneği rehberi ve İş Arama İzni Nedir? Şartları yazısı okunabilir.
Kaynaklar
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.105 ↩
- Sağlık Raporları Yönetmeliği m.29 ↩
- Sağlık Raporları Yönetmeliği m.29 (Resmi Gazete 19.05.2026) ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu Ek m.2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.56 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2021/1158, K.2021/4708, 23.02.2021 (bozma, oybirliği) ↩