İşçinin Birden Fazla İşyerinde Çalışması
Bir sigortalı birden fazla işverenin yanında hizmet sözleşmesi çerçevesinde çalışıyorsa o sigortalıyı çalıştıran tüm işverenler, sigortalı olarak SGK’ ya bildirim yapmalı ve primlerini ödemelidir.[1]
İş sözleşmesi ile çalışan kişiler birden fazla farklı işveren için çalışıyor ise bu durumda tüm işverenlerin sigortaya bildirim yapması ve çalışma süresine uygun olarak SGK primi yatırması gerekmektedir. Aksi halde bildirim yapmayan işveren sigortasız olarak işçi çalıştırmış olacaktır. Örneğin; gündüz taksicilik yapan, gece de güvenlik görevlisi olarak çalışan işçiyi hem çalıştığı süre kadar taksi sahibi hem de güvenliğini yaptığı şirket sigortalı olarak SGK’ ya bildirim yapma mecburiyetindedir. Bu durumda muhtasar ve prim hizmet beyannamesi normal sigortalı çalışanlar için verilen beyanname gibi doldurularak SGK’ya bildirim yapılmalıdır.
Birden fazla işte çalışmanın sınırları
İşçinin Eşzamanlı Olarak Birden Fazla İşte Çalışması Mümkün Müdür?
İş Kanunu’na göre, bir işyerinde haftalık azami çalışma süresi olan 45 saati geçmemek kaydıyla işçilerin asıl işinin dışında ikinci bir işte çalışmasını engelleyen bir hüküm bulunmamaktadır. Uygulamada kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilerin birden fazla işyerinde çalıştıkları yaygın olarak görülmektedir.
İş Sözleşmesine Hüküm Konularak İşçiye Ek İşte Çalışma Yasağı Getirilebilir mi?
İşçinin yasal sınırlar içinde ikinci bir iş ilişkisine girmesini engelleyen bir iş sözleşmesi hükmü kural olarak Anayasa’nın çalışma hakkı ile sözleşmesi özgürlüğünü düzenleyen 48 ve 49 uncu maddelerine aykırılık oluşturacağından geçersiz sayılır. Her ne kadar iş sözleşmesinde ek işte çalışma yasağı olsa da, bu durum işveren aleyhine sonuç doğurabilecektir. Yargıtay kararları uyarınca, işçinin ek bir işte çalışması nedeniyle iş sözleşmesinin feshedilebilmesi için, işçinin işvereni ile rekabet yasağına ve sadakat yükümlülüğüne (borcuna) aykırı olarak başka bir işte çalışması ya da bu ek işi nedeniyle mevcut işyerindeki işini aksatıyor olması gerekmektedir.
İşveren İşçiyi Aynı Anda Birden Fazla İşte Çalışması Sebebiyle İşten Çıkarabilir mi?
İşverenin işçiyi eşzamanlı olarak birden fazla işte çalışması sebebiyle doğrudan işten çıkarması mümkün değildir. Yani işçinin birden fazla işte çalışması işten çıkarılması için salt bir neden olmamaktadır. Ancak bazı durumlarda işçinin aynı anda birden fazla işte çalışması sadakat borcuna aykırılık teşkil edebilir. İşçinin başka bir işyerinde çalışması sadakat borcuna aykırı ise, başka bir işte çalışma işveren bakımından hukuken kabul edilemeyecek bir haksız rekabet oluşturuyorsa işçinin başka bir işyerinde çalışması kabul edilemez. Böyle bir durum söz konusu ise işverenin iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilmesi İş Kanunu m. 25/II, e uyarınca mümkündür.[2]
Birden Fazla İşverene Bağlı Çalışan İşçinin SGK’ya Bildirimi Nasıl Olmalıdır?
İşçinin eşzamanlı olarak birden fazla işverenin yanında hizmet sözleşmesi çerçevesinde çalışması halinde, o işçiyi çalıştıran tüm işverenlerin sigortaya bildirim yapması ve çalışma süresine uygun olarak SGK primi yatırması gerekmektedir. Aksi halde bildirim yapmayan işveren sigortasız olarak işçi çalıştırmış olacaktır. Örneğin; gündüz taksicilik yapan, gece de güvenlik görevlisi olarak çalışan işçiyi hem çalıştığı süre kadar taksi sahibi hem de güvenliğini yaptığı şirket sigortalı olarak SGK’ ya bildirim yapma mecburiyetindedir. Bu durumda muhtasar ve prim hizmet beyannamesi normal sigortalı çalışanlar için verilen beyanname gibi doldurularak SGK’ya bildirim yapılmalıdır.
Yıllık İznini Kullanan İşçi Bu Sürede Başka Bir İşte Çalışabilir mi?
Yıllık ücretli izin çalışanların yıl içinde çalışmaları karşılığında dinlenmeleri, fiziki ve psikolojik olarak pozitif verimle çalışabilir halde olmaları için verilmiş olan bir haktır. Yıllık izin kullanan işçinin bu sürede dinlenmeyip başka bir işte çalışması ise iznin anlamını yitirmesi demektir. Bu nedenle kanun, izin süresinde ücret karşılığı başka bir işte çalışan işçiye ödenen izin ücretinin geri alınabilmesini öngörmüştür.
İş Kanunu m. 58’de yer alan düzenlemeye göre, yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi içinde kendisine ödenen izin ücreti işveren tarafından geri alınabilecektir.[3]
İşçinin Birden Fazla İşyerinde Çalışması Emekliliğe Etkisi Var Mıdır?
İşçi için bildirilen prim gün sayısı ve ödenen prim bedeli, işçinin emekliliğe hak kazanması bakımından oldukça önemlidir. İşçinin prim gün sayısı ve ödenen prim bedeli arttığı takdirde emekli maaşının da artması mümkün olacaktır. İşçi eşzamanlı olarak birden fazla işte çalıştığı durumda, tüm işverenlerce prim ödeneceğinden işçinin prime esas kazancı yüksek olacak ve bu durumda işçinin emekli maaşı daha yüksek olacaktır.
İşverenin İşçinin Başka Bir İşyerinde Çalışmasına Uzun Süre Ses Çıkarmaması Haklı Fesih Hakkını Ortadan Kaldırır mı?
İşçinin başka bir işyerinde çalıştığını öğrenen işveren, haklı fesih hakkını öğrendiği günden itibaren altı iş günü içinde ve her halükarda fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanmak zorundadır. Bu sürelerin geçirilmesi halinde haklı fesih hakkı düşer. Haklı nedenin varlığını ispat yükü işverene aittir.[4]
Dikkat! Rekabet Varsa Yasaklama Mümkün Olur
İşçilere getirilen rekabet yasakları ikiye ayrılıyor. İlki işçinin çalışırken tabi olduğu rekabet yasağı ikincisi ise işten ayrıldıktan sonraki rekabet yasağı. İşçilerin çalışırken işverenleriyle rekabet etmeleri sadakat borcu gereği yasaktır.[5] Çalışanın bağımlı çalıştığı sırada işvereni ile aynı işi dışarda bağımsız olarak yapması sadakat borcunun ihlali anlamına geliyor. Kanun bu durumu ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı bir davranış olarak kabul ediyor ve sonucunda işverene işçiyi tazminatsız işten çıkarma imkanı tanıyor.
Sadakat borcu işçinin iş sözleşmesinden doğan borçlarının başında gelmektedir. İşçi temel olarak sözleşme konusu işi yapmakla yükümlü olup, bu işi yaparken sadakat borcuna uygun davranmalıdır. Sadakat borcu, işçinin işverenin ve işyerinin çıkarlarını koruması, işverene zarar verebilecek her türlü davranıştan kaçınmasıdır. İşçi işverene ekonomik, ticari veya mesleki yönden zarar verebilecek her türlü davranıştan kaçınmalıdır. Bu nedenle işçi, iş sözleşmesi devam ederken işverenle rekabet edecek davranışlara girmemeli, rekabet oluşturacak şekilde üçüncü kişilere hizmet vermemelidir.
İşçinin Aynı Anda Birden Fazla İşte Çalışması İşverene İş Sözleşmesini Haklı Nedenle Feshedebilmesi Hakkı Verir mi
İşçinin birden fazla işte çalışması işten çıkarılması için salt bir neden olmamaktadır. Ancak işçinin işyerinde fiziki ve psikolojik olarak pozitif verimle çalışabilir halde olması ve çalışılan işyerine katkı sunması gerekmektedir. Ayrıca işçinin aynı anda birden fazla işte çalışması sadakat borcuna aykırılık teşkil ediyorsa ve başka bir işte çalışma işveren bakımından hukuken kabul edilemeyecek bir haksız rekabet oluşturuyorsa işçinin başka bir işyerinde çalışması kabul görmeyebilir. Böyle bir durum söz konusu ise işverenin iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilme hakkı tanıyabilir.
“İş Kanunu m. 25/II-e) İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması.”
Aynı Anda Birden Fazla İşyerinde Çalışan İşçinin İşverenlerinden İzin Almaları Gerekli Mi/İş Sözleşmesine Hüküm Konularak İşçiye Ek İşte Çalışma Yasağı Getirilebilir Mi
İşçinin yasal sınırlar içinde ikinci bir iş ilişkisine girmesini engelleyen bir iş sözleşmesi hükmü kural olarak Anayasa’nın çalışma hakkı ile sözleşmesi özgürlüğünü düzenleyen 48 ve 49 uncu maddelerine aykırıdır. Yargıtay “işçinin çalışma süresi dışında” başka yerde çalışması halinde bu durumun tek başına işveren açısından haklı fesih nedeni oluşturmayacağı konusunda karar bildirmiştir.
Konunun genel çerçevesi için İşçi Hakları Nelerdir? Güncel rehberine, yakın başlıklar için Uzaktan Çalışma Hakları: Sözleşme, Gider ve Fazla Mesai yazısına bakılabilir.
Konunun genel çerçevesi için Emeklilik Sonrası Aynı Yerde Devam Eden İşçilerin Hakları rehberine, yakın başlıklar için Market Çalışanı Hakları: Vardiya, Fazla Mesai, Kasa Açığı ve Kıdem yazısına bakılabilir.
İlgili mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.
Kaynaklar