Meslek Hastalığı Nedeniyle Tazminat Davası
Meslek hastalığı nedeniyle tazminat davası sigortalı çalışanları ilgilendiren bir konudur. Sigortalı kişi çalıştığı iş sebebiyle ya da yaptığı işin niteliğine bağlı olarak tekrarlanan sürekli bir hastalığa maruz kalırsa bu durum meslek hastalığı olarak tanımlanır.
Bedensel ve ruhsal açıdan sigortalı kişide ortaya çıkan engellilik hali sürekli olabileceği gibi geçici de olabilir. Hastalığın oluşmasında mesleki risklerin varlığı söz konusudur. Bu durumda sigortalı işçi maddi ve manevi tazminat davası açabilir.
Meslek Hastalığının Şartları
Sigortalının mesleğini yaparken her gün yerine getirdiği faaliyetler nedeniyle veya işin özelliğinden ya da iş şartlarından dolayı, yaptığı iş ile bağlantılı olarak meydana gelen hastalıklar meslek hastalığı olarak kabul edilir. Sigortalının her hastalığı bu kapsamda değerlendirilemez; bir hastalığın tazminat davasına konu edilebilmesi için şu şartların bir arada gerçekleşmiş olması gerekir.
- İşçilik Şartı: 5510 sayılı Kanun, hak sahibi olabilecek kişi olarak “sigortalı” olan işçiyi göstermiştir. Ancak, işçi sigortalı olmasa bile, çalışması ve hastalığı Kurumca başka türlü tespit edilmediği takdirde, tespit davası açılarak hem sigortalılığın hem de meslek hastalığının tespit edilmesi mümkündür.
- İşin Yürütümü Sırasında Oluşması Şartı: Hastalık (bedensel veya ruhsal engellilik hali) işçinin yürüttüğü iş sebebiyle ortaya çıkmalıdır; hastalık ile işçinin yaptığı iş arasında bir nedensellik bağı bulunmalıdır.
- Süre Şartı: Hastalık işçinin belli bir devamlılık arz eden çalışma sürecinde ortaya çıkmalıdır. Ani veya tesadüfi gelişen olaylar neticesinde işçinin bedensel veya ruhsal zarar görmesi “iş kazası” olarak kabul edilir. Bu durumda iş kazası nedeniyle tazminat davası açılabilir. Meslek hastalığı ise belli bir süre sonunda yavaş yavaş bedensel ve ruhsal zararların gelişmesidir.
- Hastalık Şartı: Hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı, Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikte (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği) belirlenir. Hastalık, işçiyi bedensel veya ruhsal açıdan etkileyerek bir engelliliğe yol açmalıdır. SGK sağlık raporuyla veya mahkemede açılan bir tespit davasıyla saptanmalıdır. Yönetmelikte belirlenmiş hastalıklar dışında herhangi bir hastalığın bu kapsamda sayılıp sayılmaması hususunda çıkabilecek uyuşmazlıklar, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır.[1]
Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespitinde Değerlendirilen Arıza Grupları
Hastalık sonucu meslekte kazanma gücü kaybı oranı belirlenirken, yönetmelikte yer alan cetvellerde aşağıdaki arıza grupları esas alınır.[2]
- Başı ilgilendiren arızalar,
- Gözle ilgili arızalar,
- Kulakla ilgili arızalar,
- Yüz arızası,
- Boyunla ilgili arızalar,
- Göğüs hastalıkları,
- Kol ve omuz arızaları,
- El ve el bileği arızaları,
- Karın bölgesi hastalıkları,
- Omurgayı ilgilendiren hastalıklar
- Pelvis ve alt ekstremite rahatsızlıkları,
- Metabolizma rahatsızlıkları,
- El parmaklarındaki rahatsızlıklar.
Meslek Hastalığı Tespiti
Tespit yapılırken hastalığa maruz kalan sigortalı işçinin meslekteki güç kayıp oranına bakılması gerekir. Meslekte güç kayıp oranı olarak ifade edilen durum işçiye bağlanacak olan SGK geliri miktarı açısından önemli olurken SGK tarafından gelir bağlanıp bağlanmayacağı konusunda da etkilidir. Ayrıca işçinin talep edeceği maddi ve manevi tazminatın miktarına hükmedileceği zaman da bu orana bakılır.
Hastalığı öğrenen işveren üç iş günü içinde Kuruma bildirim yapmak zorundadır; SGK bildirimi aldıktan sonra gerekli incelemeyi başlatır. Bildirimin yolları ve süre hesabı için iş kazası bildirimi yazısına bakılabilir.
Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından başlatılacak soruşturma kapsamında Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularında işçi için sağlık kurulu raporu düzenlenir. Tespit Kurum Sağlık Kurulu tarafından yapılır. Tıbbi belgelerle desteklenen bu raporlarda işçinin sağlık problemi ve maluliyet oranı tanımlanır.
Bunun yanı sıra Sosyal Güvenlik Kurumu gerekli görürse işyerinde var olan çalışma şartlarına ve denetim raporlarına bağlı olarak ve diğer belgeleri de incelemek sureti ile maluliyet oranını ve hastalığı tespit edebilir.
İşçinin hastalığı SGK tarafından kabul edilmezse bu durumda işçi İş Mahkemesi’ne başvurarak dava açabilir. Tespit davası olarak tanımlanan bu dava hem işverene hem de SGK’ya karşı açılır.
Dava Zamanaşımı Süresi
İşverenin sözleşmeden doğan sorumluluğuna dayanan maddi tazminat taleplerinde Türk Borçlar Kanunu’nun 146. maddesi uyarınca 10 yıllık genel zamanaşımı uygulanır.
Haksız fiile dayanılan taleplerde ise zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl, her halde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıl geçmesiyle zamanaşımı dolar. Ceza kanunlarında daha uzun bir süre öngörülmüşse o süre uygulanır.[3] Meslek hastalıklarında sürenin başlangıcı, hastalığın ve zararın öğrenildiği tarihle ilişkilendirilir.
Tazminat Davasının Kapsamı
Dava ve kapsamı maddi ve manevi zararlara bağlı olarak şekillenir. Maddi zararın ispat edilmesi durumunda maddi tazminat davası açılırken kişilik hakları ve bunlara bağlı değerler zarar gördüğünde ise manevi tazminat davası açılır.
Maddi tazminat miktarları belirlenirken işçi ve işverenin kusur oranları dikkate alınır. SGK’nın yapacağı maluliyet oranı tespiti ve işçinin en son geliri de bu hesaplamalar sırasında dikkate alınır. İşçi işi gereği iş gücü kaybına uğramışsa dava açma hakkına sahiptir.
İşçinin hastalık sebebiyle ölümü gerçekleştiğinde bakmakla yükümlü olduğu yakınlarının destekten yoksun kalma tazminatı davası açma hakkı bulunur. Bu davayı herkes açabilirken karine gereği ana-baba, eş ve çocuklar bakımından ispat yükü bulunmaz. Bununla birlikte işçi yaşarken kendisine destek olduğunu iddia eden herkesin ispat sorumluluğu bulunmaktadır.
Ölümlü kazalardaki destekten yoksun kalma davasının ayrıntıları iş kazasında destekten yoksun kalma tazminatı yazısında anlatılır.
Meslek Hastalığı Nedeniyle Manevi Tazminat
Dava açıldığında sigortalı çalışanın tedavi giderleri, çalışamadığı sürede mahrum kaldığı kazanç ve gelecekte çalışma gücünün kaybından ötürü sarsılan ekonomik menfaatleri talep edilir; kalemlerin genel dökümü iş kazasında talep edilebilecek tazminat kalemleri yazısında yer alır. Dava neticesinde ödenecek miktar, SGK tarafından ödenen miktardan eksik kalan tutar ile sınırlıdır.
Söz konusu tutar belirlenirken sigortalı çalışanın son aylık geliri, işçi ve işverenin kusur dereceleri ve maluliyet oranı dikkate alınır.
Hastalık nedeniyle yaşanan ruhsal acı, keder ve ıstırap nedeniyle manevi tazminat talebi de ileri sürülebilir. Manevi tazminat sadece hastalığı yaşayan kişi tarafından değil, hastalıktan ötürü manevi anlamda zarar gören yakınları tarafından da ileri sürülebilir. Yaşanan hastalığın meydana gelmesindeki kusur, tarafların gelir durumu ve kişinin yaşadığı manevi elem gibi faktörler göz önünde bulundurularak manevi tazminat tutarı hesaplanır.
Konunun genel çerçevesi için İş Kazası Tazminat Davası Nedir rehberine, yakın başlıklar için Kalp Krizi İş Kazası Sayılır mı yazısına bakılabilir.
Yakın bir konu olarak İş Kazası Tutanağı Nasıl Tutulur? İş Kazası Tutanak Örneği yazısı da okunabilir.
İlgili mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği.
Kaynaklar