İş Kazası Geçiren İşçinin Hakları Nelerdir?
İş kazası geçiren işçinin hem Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan talep edebileceği hak ve ödenekler hem de işvereninden talep edebileceği tazminatlar bulunmaktadır. İşçinin SGK’dan ve işvereninden talep edebilecekleri kalemler ayrı başlıklar altında açıklanacaktır.
İş Kazası Sebebiyle İşçinin SGK’dan Talep Edebileceği Haklar Nelerdir?
İş kazası ve meslek hastalığı sebebiyle işçiye Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan sağlanacak olan haklar:
Geçici işgöremezlik ödeneği
Sürekli işgöremezlik geliri
Ölüm halinde hak sahiplerine ölüm geliri bağlanması
şeklindedir. Bu nedenle iş kazası geçiren işçi Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan bu haklarını talep edebilir.[1]
İş Kazası Hangi Kuruma ve Hangi Süre İçinde Bildirilmelidir?
İş kazasını işveren o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, Kuruma (SGK) ise en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirir. Kendi adına ve hesabına çalışan sigortalı bildirimi kendisi yapar.[2]
İşveren iş kazasını bu sürede bildirmezse, bildirim tarihine kadar geçen süre için ödenen geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir.[3] Süre hesabı, bildirim yolları ve bildirim formu için iş kazası bildirimi yazısına bakılabilir.
İş Kazası Sebebiyle SGK Tarafından Sağlanacak Ödenek ve Haklara Sahip Olabilmek İçin Belirli Bir Prim Süresi Gerekir mi?
İş kazası halinde SGK tarafından sağlanacak haklardan yararlanabilmek için belli bir süre prim bildirilmiş olmasına gerek yoktur. Hatta işçi işe girdiği gün kazaya uğramış olsa dahi, kazaya uğrayan sigortalı işçiye bu yardımlar yapılır.
İş Kazası Sebebiyle Yapılacak Bu Ödemelerde Ödemelere Esas Miktar Nasıl Belirlenir?
Geçici iş göremezlik ödeneğine esas günlük kazanç, iş kazasının olduğu tarihten önceki oniki aydaki prime esas kazançlar toplamının prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle hesaplanır. Sürekli iş göremezlik gelirinde ise önceki oniki aydaki son üç aylık prime esas kazançlar esas alınır. Oniki aylık dönemde çalışmamış olan sigortalı için çalışmaya başladığı tarihten itibaren elde ettiği kazançlar, işe başladığı gün kazaya uğramışsa aynı veya emsal işte çalışan benzeri bir sigortalının günlük kazancı esas tutulur.[4]
İş Kazası Geçiren İşçi İşvereninden Neler Talep Edebilir?
SGK ödemeleriyle karşılanmayan zararlar için işçi, işverene karşı iş gücü kaybı tazminatı ve diğer maddi kalemlerle birlikte manevi tazminat talep edebilir. İşçi kazada ölmüşse yakınları destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir; ölen işçinin yakınları manevi tazminat da talep edebilir. Kalemlerin ayrıntısı kaza sonrası adımlar ve tazminat kalemleri yazısında, iş gücü kaybına ilişkin kısım ise iş görememezlik tazminatı yazısında anlatılır.
İş kazasının meydana gelmesinde işverenin Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre cezalandırılmayı gerektiren bir hali varsa, işveren aleyhine ceza soruşturması başlatılması da mümkündür.
İş Kazası Sonrası Yapılacak İlk İşlemler
İş kazası geçiren işçinin ilk işlemi, sağlık müdahalesi için bir sağlık kuruluşuna gönderilmesidir; bunu sağlamak işverenin sorumluluğundadır. Sağlık kuruluşlarında düzenlenen raporların mutlaka iş kazası olarak düzenlenmesi gerekir.
Bu işlem hem işçi hem de refakatçisi tarafından talep edilebilir. İşlemlerin adım adım sırası kaza sonrası yapılacaklar rehberinde yer alır.
İş Kazası Sonrası Yapılması Gerekenler
İş kazası nedeniyle yapılan tedavi giderleri SGK tarafından karşılanır. İş kazası, işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse SGK, işçiye veya hak sahiplerine yaptığı ödemeleri işverenden tahsil edebilir.
İş kazası sonrası işlerine tedavi edemeyen işçilerin kazanç kayıpları da SGK tarafından karşılanmaktadır. İş kazasından sonra ayakta tedavi olan işçiler günlük ücretlerinin ⅔’ünü almaya hak kazanırken, yatarak tedavi edilmeleri durumunda ise günlük ücretlerinin yarısını almaya hak kazanırlar.[5]
Son olarak işverenlerin iş kazası sonrası iş kazasının nedenlerini araştırmak ve gelecekteki kazaların önlenmesini sağlamak için alınacak önlemleri belirlemekle yükümlü olmaktadırlar.
İş Kazası Rapor Parası Nasıl Alınır?
İş kazası sebebiyle geçici bir süre çalışamayan işçilerin almış olduklara rapora geçici iş görmezlik raporu denmektedir. Bu süre içerisinde işçilerin yaşamış oldukları kazanç kaybının giderilmesi için ise rapor parası olarak bilinen geçici iş görmezlik ödeneği ödenmektedir.
Bu ücretin alınabilmesi için işçinin iş kazası geçirdiğine ve çalışamadığına dair bir raporun sağlık kurumlarınca düzenlenmiş olması gerekmektedir. İş kazası rapor paraları Sosyal Güvenlik Kurumu’nun ödeme yaptığı banka hesabı veya PTT şubeleri aracılığıyla alınmaktadır. Bu paranın alınabilmesi için öncelikle sağlık kuruluşlarından alınan raporun işyerine götürülmesi gerekmektedir. İşverenin de bu raporu SGK’ya bildirmesi gerekir. Daha sonrasında işçilerin rapor parası hesaplanmakta ve hesaba yatmaktadır. Yapılan incelemelerden sonra ise işçinin adına anlaşmalı bankalara ve PTT’ye rapor parası yatırılmaktadır. Geçici iş görmezlik ödeneği ile ilgili SGK’da yapılan bütün işlemler SGK tarafından işçilere bildirilmektedir. Daha sonrasında işçiler kimliklerini ibraz ederek rapor paralarını çekebilirler.
İş Kazası Avukatı
İş kazaları nedeniyle açılan maddi ve manevi tazminat davaları iş mahkemelerinde görülür. Bu davalarda avukatla temsil zorunlu değildir; dilekçe, delil ve kanun yolu başvuruları için avukattan destek alınabilir.
İş Kazası Geçiren İşçi Geçirdiği Kazanın Kurumca İş Kazası Olarak Değerlendirilmesinden Sonra Aşağıdaki Haklardan Yaralanabilir.
1- Sigortalıya, geçici iş göremezlik süresince günlük geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi.
2- Sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanması.
3- İş kazası sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine, gelir bağlanması.
4 -Gelir bağlanmış olan kız çocuklarına evlenme ödeneği verilmesi.
5- İş kazası sonucu ölen sigortalı için cenaze ödeneği verilmesi.
6- Sağlık yardımı yapılması
Yine kaza geçiren işçi; işyerinde işçiyi koruma ve iş güvenliği sağlam yükümlüğünü ihlal eden işverene karşı; uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini için iş mahkemesinde dava açabilir. Eğer kaza sonucu işçi hayatını kaybetmişse; işçinin mirasçıları işverene karşı destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat davası açabilmektedir.
Konunun genel çerçevesi için İş Kazası Tazminat Davası Nedir rehberine, yakın başlıklar için İş Kazası Geçiren İşçi Ne Yapmalı yazısına bakılabilir.
İlgili mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.16 ↩
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.13 ↩
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.21 ↩
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.17 ↩
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.18 ↩