EYT ve hizmet tespit davası hakkında tüm süreç bu yazıda özetlenmiştir. Emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) için hizmet tespit davası, 8 Eylül 1999 öncesine uzanan çalışmanın kayıtlara geçirilmesi bakımından önem taşır.
Hizmet Tespit Davası Nedir?
Hizmet tespit davası, sigortasız çalıştırılan, sigorta girişleri Kuruma bildirilmeyen ya da eksik bildirilen işçilerin işverenine karşı açabileceği davadır. Yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 86. maddesinin 9. fıkrasıdır. Madde, aylık prim ve hizmet belgesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalıların, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurarak ilam ile ispatlayabileceğini düzenler.[1]
Davanın şartları, görevli mahkeme ve ispat kuralları hizmet tespit davası ve şartları yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.
Hizmet tespit davası ve EYT özeti
Hizmet Tespit Davasında Hak Düşürücü Süre EYT’yi Nasıl Etkiler?
Dava açılabilmesi için işçi ile işveren arasında hizmet sözleşmesi bulunmalı, işçi iş görme borcunu yerine getirmiş olmalı ve sigortasız çalıştırıldığı ya da primlerinin eksik ödendiği daha önce SGK tarafından tespit edilmemiş olmalıdır.
Hizmet tespit davası 5 yıllık hak düşürücü süreye tabidir. Süre hizmetlerin geçtiği yılın sonundan işlemeye başlar ve hakim tarafından re’sen dikkate alınır. EYT bakımından aranan çalışma 1999 öncesine ait olduğundan bu süre çoğu zaman geçmiş olur. Bu nedenle kuralın istisnalarından birinin gerçekleşmiş olması gerekir:
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nde sayılan ve Kuruma verilmesi gereken belgelerden birinin (işe giriş bildirgesi, dört aylık sigorta primleri bordrosu, aylık sigorta primleri bildirgesi, sigortalı hesap fişi) Kuruma verilmiş olması halinde hak düşürücü süre işlemez.
- İşçinin işverenin yanında iş akdine tabi olarak çalıştığının tespit edilmesi halinde de süre işlemez. Müfettiş durum tespit tutanağının bulunması, sigortalının primlerinin Kurumca tahsil edilmesi, imzalı ücret bordrosunda prim kesildiğinin belli olması ancak primin Kuruma yatırılmamış olması ya da işçilik alacaklarına ilişkin aynı döneme dair kesin hüküm niteliğinde yargı kararının bulunması bu durumlardandır.
Hizmet Tespit Davası ile EYT’den Faydalanabilir mi?
İşçi, sigortasız çalıştığı günlerin tespiti için hizmet tespit davası açıp kazanırsa EYT’den faydalanabilir. EYT için en önemli şart, hizmet başlangıcının 8 Eylül 1999 tarihinden önce olmasıdır. İşçinin 8 Eylül 1999 öncesinde 1 gün dahi çalışmış olması, yıl ve prim koşullarını da sağlaması gerekir.
Örneğin işçinin gerçek hizmet başlangıcı bu tarihten birkaç gün önce olduğu halde işveren Kuruma daha geç bir tarih bildirmişse işçi EYT’den yararlanamayabilir. Bu gibi durumlarda hizmet tespit davası büyük önem kazanır; çünkü dava 1 günlük geriye dönük çalışma tespitlerinde dahi açılabilir. İşverenin Kuruma yapacağı bir bildirimle işe başlama tarihi veya prim ödeme gün sayısı değiştirilemez.
Hak düşürücü süre geçmişse yukarıdaki istisnalardan birinin gerçekleşmiş olması şarttır. 1999 öncesi için hiç sigorta gösterilmemişse beş yıllık süreye takılmamak için yönetmelikte yazılı belgelere sahip olmak gerekir. Sigorta yalnızca eksik bildirilmişse ve tamamlanması isteniyorsa beş yıllık süre uygulanmaz.
Hizmet tespiti kamu düzenine ilişkin olduğu için hizmet mutlaka dava yoluyla tespit edilmelidir. İşçi ile işveren birlikte Kuruma gidip çalışmanın şu tarihte olduğunu ve eksik primleri ödemeyi kabul ettiklerini söylese bile Kurum bunu kabul etmez; mahkeme kararı ister.
Hizmet tespit davaları EYT ile yakından ilişkilidir. Emekli olamayan çalışanlar için bu dava, hukuki hakları korumak bakımından uygun bir yoldur.
EYT’den Kimler Yararlanır, Kapsamı Nelerdir?
EYT, 5510 sayılı Kanun’a 7438 sayılı Kanunla eklenen geçici 95. madde ile SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı kapsamındaki sigortalıların tümü için yaş şartı dışındaki diğer şartları taşımaları halinde aylık bağlanmasını sağlamıştır.[2] Emeklilik hakkının kullanılmasında yaş sınırı yoktur.
Emekli olmak için eski kanunlarda aranan prim günü ve sigortalılık süresi şartlarının dolmuş olması gerekir. Örneğin SSK kapsamındaki sigortalılar için kadınlarda 20, erkeklerde 25 yıllık sigortalılık süresi ve 5000 ile 5975 arasında değişen prim günü aranır; sigortalılık süresi 18 yaşın tamamlanmasından itibaren hesaplanır.[3] Kurumlara göre şartların tamamı EYT şartları yazısında yer alır.
18 yaşından küçükken sigortası başlayanlar da EYT’den faydalanabilir. 18 yaşından önce ödenen primler prim gün sayısına eklenir, ancak sigortalılık süresi 18 yaşın dolduğu tarihten itibaren başlamış sayılır.
EYT’lilerin Açacağı Hizmet Tespit Davasının Sonuçları Nelerdir?
EYT’liler tarafından açılan hizmet tespit davası sonucunda tespit edilen prime esas kazanç üzerinden hizmetin tespit edildiği aylar SGK tarafından re’sen tescil edilir. Davalı işveren, kararda belirtilen dönemlere ilişkin aylık hizmet ve prim bildirgelerini Kuruma vermek ve tahakkuk eden primi ödemek zorundadır.
Kazanılan süreler emeklilik hesabında prim gün sayısına ve sigortalılık süresine dahil edilir. Sigorta primlerinin yanında bu süre zarfında geçen yasal faiz de işverence ödenir. İşçinin işe giriş bildirgesi tescil edilmemişse işveren bu tescili de yapmak zorundadır.
Hizmet Tespit Davasında İspat Yükü
Hizmet tespit davaları kamu düzenine ilişkindir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı bu davalarda ispat yükünün bir tarafa yüklenemeyeceğini, hakimin delilleri kendiliğinden toplaması gerektiğini kabul etmektedir (HGK, E.2017/2071, K.2019/176, 19.02.2019). Delil türleri hizmet tespit davası ve şartları yazısında sayılmıştır.
Konunun genel çerçevesi için SGK Primlerinin Eksik Yatması Halinde İşçinin Yapması Gerekenler ve Hakları Nelerdir rehberine, yakın başlıklar için EYT Şartları – Emeklilikte Yaşa Takılanlar Güncel Durum yazısına bakılabilir.
Yakın bir konu olarak Sigortalılık Başlangıç Tarihinin Tespiti Davası yazısı da okunabilir.
Kaynaklar