15 Yıl ve 3600 Günden Kıdem Tazminatı Hakkı Kaç Kez Kullanılır
Normal şartlar altında kendi isteğiyle işten ayrılan bir işçi, haklı bir gerekçesi yoksa kıdem tazminatı alamazken; 15 yıl ve 3600 gün şartını taşıyan işçi kıdem tazminatını alabilmektedir.
Bu durum mülga 1475 sayılı eski İş Kanunun yürürlükte kalan ve halen geçerliliğini sürdüren son tek maddesi Madde 14/5 dayanmaktadır.[1]
1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi, kıdem tazminatı hakkı doğuran birden fazla fesih halini sayar. Bunlardan biri, emeklilik için aranan yaş dışındaki sigortalılık süresini ve prim gün sayısını tamamlayan işçinin kendi isteğiyle işten ayrılmasıdır. Diğer haller kıdem tazminatı şartları yazısında, tazminatın hesabı ise kıdem tazminatı nasıl hesaplanır yazısında anlatılır.
Mülga 1475 Sayılı İş Kanunun yürürlükte bulunan 14. Maddesine istinaden, SGK’dan yazı alarak istifa edilmesi halinde hangi şartlarda Kıdem tazminatı alınacağı konusunda en önemli ayrıntı İlk işe giriş tarihidir. 15 yıl 3600 gün şartını yerine getiren ve kıdem tazminatı almaya hak eden çalışanların, 08.09.1999 tarihinden önce sigortalılık süresinin başlamış olması gerekmektedir. Yani Kıdem Tazminatı ödenmesine ilişkin şartlardan birisi 15 yıl ve 3600 gün sigortalılığın yerine getirilmesidir. Buna göre, 08.09.1999 tarihinden önce işe başlayan sigortalılar, adına emeklilik için sigortalılık süresini ve prim gün sayısını doldurup emekli yaşını beklemeleri halinde kıdem tazminatı ödenmektedir.
15 yıl ve 3600 gün sayısının aynı işyerinde tamamlanması gerekmiyor. Bu süreler tüm çalışma hayatı boyunca çalıştığı işyerleri ve sigortalılık süreleri dikkate alınır. Fakat kıdem tazminatı hesaplanırken sadece son çalıştığı işyerindeki çalışma süresine karşılık gelen değer baz alınır.
Ayrıca vurgulamak gerekir ki, çalışanın kıdem tazminatına 15 yıl 3600 prim gününden hak kazanabilmesi, en az 1 yıl aynı işverene bağlı işyerinde çalışmış olma şartının da aynı zamanda sağlanması ile mümkündür.
15 yıl ve 3600 gün şartları
15 Yıl 3600 Gün Şartıyla Kıdem Tazminatı Alarak İş Akdi Sonlanan Sigortalılar İçin, İhbar Süresi Şartı da Aranmaz
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu konuda şunu belirtmiştir:
“İhbar tazminatı, iş sözleşmesini fesheden tarafın karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminat olması nedeniyle, iş sözleşmesini fesheden tarafın feshi haklı bir nedene dayansa dahi, ihbar tazminatına hak kazanması mümkün olmaz. İşçinin 1475 sayılı Yasanın 14’üncü maddesi hükümleri uyarınca emeklilik, muvazzaf askerlik, evlilik gibi nedenlerle iş sözleşmesini feshetmesi durumunda ihbar tazminatı talep hakkı bulunmamaktadır. Anılan fesihlerde işveren de ihbar tazminatı talep edemez.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/13109, K.2017/15126, 09.10.2017 (bozma)
15 yıl 3600 gün şartıyla kıdem tazminatı alarak iş akdi sonlanan sigortalılar için, ihbar süresi şartı da aranmaz. Bu nedenle bu sebeple işten ayrılan çalışanın bildirim süresi kadar çalışması gerekmez, ihbar tazminatı da söz konusu olmaz.
Yaş Dışındaki Şartları Sağlayanlarda Kıdem Tazminatı İçin İlk Sigortalılık Tarihine Dikkat!
İlk sigortalılık tarihi, yaş dışındaki diğer şartların sağlanması sayesinde elde edilebilecek kıdem tazminatının alınması önem arz etmektedir. Dolayısıyla her çalışanın hizmet dökümlerinde yer alan ilk sigortalılık tarihine bakıp buna göre prim ödeme ile sigortalılık süresi şartlarını sağlayıp sağlamadıklarını kontrol etmesinde yarar var. Aksi takdirde kıdem tazminatına hak kazanamama durumuyla karşılaşılabilmektedir.
Kıdem tazminatına esas yazının alınmasına ilişkin hususlar:
a-Sigortalının İlk defa işe giriş tarihine göre emeklilik koşullarından yaş hariç diğer koşulları sağlaması:
08/09/1999 tarihi öncesi işe girenler için 15 yıl sigortalılık şartı ve 3600 prim günü olmak,
08/09/1999 tarihi ile 30/04/2008 tarihleri arasında ilk işe girenler için 7000 prim ödeme gün sayısı ya da 4500 prim günü ve 25 yıl sigortalılık süresini doldurmak,
30/04/2008 tarihi ile 31/12/2008 tarihleri arasında ilk işe girenler için 4600 prim günü doldurmak,
01/01/2009 tarihi ile 31/12/2015 tarihleri arasında ilk işe girenler için 4700-5300 prim günü her yıl için 100 gün kademe eklenerek doldurmak,
01/01/2016 tarihinden sonra ilk işe girenler için 5400 prim günü doldurmak
b-Sigortalılık süresi ve gün koşulunun tespitinde hizmet birleştirmeleri ile bu koşulları etkileyen itibari hizmet süreleri, fiili hizmet süresi zamları, borçlanmalar vb durumlar hesaplamalara katılacaktır
Koşulları sağlandığında kıdem tazminatı alınarak işten ayrılmak mümkün hale gelmektedir. Buna ilave olarak çalışanların son işyerinde en az 1 yıllık kıdeminin bulunması da gerekmektedir.
Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer husus, söz konusu tarihlerden evvel çalışanın 18 yaşını tamamlamış olmasıdır. 18 yaşın doldurulmasından önceki çalışmalarda ya da hizmetlerde emeklilik açısından prim ödeme gün sayısı dikkate alınmakta ancak bu yaştan önceki çalışmalarda emeklilik için gerekli sigortalılık süresinin dolması bakımından 18 yaşın doldurulduğu tarihin önemi vardır.
15 Yıl 3600 Günle Kıdem Tazminatı Alanlar Başka Yerde Çalışabilir mi?
İşverenlerin dikkat ettiği asıl konu burasıdır. İşçi, yukarıdaki şartları taşıdığından kıdem tazminatını almış ama başka bir işyerinde çalışmaya başlamışsa ne olacaktır?
Bu sorunun cevabı Yargıtay kararlarında şöyle verilmiştir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bir dönem, işçinin ayrılmadan önce başka bir işverenle iş sözleşmesi imzalamasını hakkın kötüye kullanılması saymıştır:
“…Davacının çalışırken başka bir işverenle iş sözleşmesi imzalayıp ardından yaş hariç emeklilik koşullarının oluştuğu nedeniyle fesih hakkını kullanması ve iş sözleşmesini feshettikten sonra diğer işyerinde işe başlaması şeklinde gerçekleşen olayda fesih hakkının kötüye kullanıldığı, kötüye kullanılan hakkın korunmayacağı anlaşıldığından kıdem tazminatı isteminin reddi gerekirken kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2016/27010, K.2016/16881, 29.09.2016 (bozma)
Daire daha sonraki kararında bu görüşten ayrılmıştır:
“İşçinin daha sonra başka bir işverene ait işyerinde çalışmaya başlaması, ayrılmadan önce diğer işyeri ile görüşme ve hatta sözleşme yapması kanuna karşı hile olarak değerlendirilemez.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2016/29768, K.2020/14937, 05.11.2020 (bozma)
15 Yıl ve 3600 Günden Kıdem Tazminatı İçin SGK’dan Yazı Almak Şart!
Mülga 1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükteki tek maddesi olan 14. maddeye Sosyal Güvenlik Kurumu, 15 yıl sigortalılık ve 3600 prim ödeme gününün bulunduğuna ilişkin çalışanlara bir yazı vermektedir.
Kurumun 2013/26 sayılı Genelgesi ile bahsi geçen yazının işçilere verilmesine dair usul ve esaslar yeniden düzenlenmiştir;
- KIDEM TAZMİNATINA ESAS YAZI VERİLMESİ
4447 sayılı Kanunun 45 inci maddesiyle 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinin birinci fıkrasına eklenen (5) numaralı bentle 506 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları (sigortalılık süresi ile prim ödeme gün sayısı) veya aynı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak, kendi istekleri ile işten ayrılmaları halinde, sigortalılara kıdem tazminatı ödeneceği öngörülmüş, uygulamanın usul ve esasları 10/9/1999 tarihli ve 12-99 Ek sayılı Genelge ve 10/7/2008 tarihli toplu yazı ile talimatlandırılmıştır.
Kıdem tazminatına esas yazının verilmesi için;
-Sigortalıların Kanunda öngörülen yaş dışındaki diğer koşulları (prim gün sayısı ve sigortalılık süresi) yerine getirip getirmediği kontrol edilecektir. 8/9/1999 tarihinden önce sigortalı olup bu tarihten sonra işten ayrılanlara asgari 15 yıllık sigortalılık süresi ve en az 3600 prim gün sayısı ile aylık bağlandığından, bu koşulların oluşup oluşmadığına bakılacak gerek sigortalılık süresi, gerekse gün koşulunun tespitinde hizmet birleştirmeleri ile bu süreleri etkileyen faktörler (itibari hizmet süreleri, fiili hizmet süresi zamları…gibi) dikkate alınacaktır. Ancak, 2829 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre değerlendirme yapılmaksızın son statünün 4/1-(a) olması bu belgenin verilmesi için yeterli olacaktır.
– Bundan böyle, kıdem tazminatına esas yazının verilebilmesi için sigortalının müracaat tarihinde işten ayrılma koşulu aranmayacaktır. Kıdem tazminatı verilmesine esas yazı örneği 22/07/2011 tarihli ve 2011/58 sayılı Genelgenin ekinde (Ek-3) yayımlanmış olup, uygulamada birlikteliğin sağlanması için bu yazı örneğinin kullanılması gerekmektedir
Bu yazı uygulamada “kıdem tazminatı alabilir” yazısı olarak anılmaktadır. Kurumdan alınacak belgede “işçinin kıdem tazminatına hak kazanmış olduğu” ibaresinin yer almasına gerek bulunmamaktadır.
Bu doğrultuda, SGK’dan alınan belgenin işçi tarafından işverene sunulması önem arz etmektedir.
15 Yıl ve 3600 Günden Kıdem Tazminatı Hakkı Bir Kez mi Kullanılabilecek
Emeklilik için yaş dışındaki şartları sağladıktan sonra bu sebeple SGK’dan yazı alarak işten ayrılıp kıdem tazminatını alan kişinin tekrar çalışma hayatına dönmesinde yukarıdaki Yargıtay kararları ile açıkladığımız üzere kanunen bir engel bulunmamaktadır.
Tekrar çalışma hayatına dönen kişi, yeni işyerinde 1 yıl çalıştıktan sonra 15 yıl 3600 prim gününü tamamlamış olması sebebiyle yeniden işten ayrılarak kıdem tazminatını talep edebilir mi? Kanunda bu yönde bir kısıtlama bulunmamaktadır; ancak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi kararlarında bu konuda farklı görüşler ortaya çıkmıştır.
“Normal tahsis amaçlı emeklilik ya da yaş hariç emeklilik koşullarının oluşması halinde ayrılmalardan doğan kıdem tazminatı hakkı bir kez kullanılabilecek haklardandır. Işçi bu hakkı bir kez kullandığında bir sonraki çalışma dönemi için bu düzenlemelere dayanarak tekrar kıdem tazminatı isteyemez.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2014/33390, K.2016/4940, 07.03.2016 (bozma)
Aynı Dairenin 09.03.2020 tarihli kararı (E.2016/15082, K.2020/3866) ise bu hakkın farklı işverenler nezdinde birden fazla kullanılabileceği yönündedir. Bu nedenle hakkın kaç kez kullanılabileceği, güncel içtihatlara göre somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.
SONUÇ OLARAK
İlk kez sigortalı olunan tarihe göre değişen emeklilik koşullarından prim ödeme gün sayısı ve sigortalılık süresini dolduran işçiler, bu durumlarını tespit eden yazıyı bağlı oldukları SGK il veya ilçe müdürlüklerinden alıp işverene verdikleri takdirde kıdem tazminatlarını alabilirler. SGK gerekli kontrolleri yaparak kişinin emeklilik için gerekli yaş dışındaki diğer şartları tamamlamış olması halinde çalışana “Kıdem tazminatı alabilir” yazısı vermektedir.
İşverenin bu yazıyı kabul etmemesi veya kıdem tazminatı ödememesi mümkün değildir.
Kanunda belirtilen şartları sağlayarak istifa ederek kıdem tazminatını alan çalışanların kısa bir süre sonra yeniden çalışmaya başladıklarında tazminatı ödeyen işveren bu kişiler hakkında “hakkın kötüye kullanıldığı” iddiasıyla dava açıp tazminat istiyordu. Diğer yandan, Anayasa’da açıkça yer alan çalışma hürriyeti kapsamında bu kişilerin tazminat aldıktan sonra yeniden çalışmasının “hakkın kötüye kullanılması” olup olmadığı konusunda farklı kararlar da söz konusuydu. 15 yıl 3.600 günle kıdem tazminatı alan bir işçinin bu hakkını kötüye kullandığı iddiası ile açılan davada Yargıtay açıkça, bu durumdaki işçilerin yeniden çalışmaya başlamasının “hakkın kötüye kullanılması” olmadığı yönünde karar verdi.
Kıdem tazminatı yazısı alınırken ve işverene sunulurken, çalışanın daha önce bu hakkı kullanıp kullanmadığı ve son işyerindeki çalışma süresi birlikte değerlendirilmelidir.
Bu başlığı geniş bağlamda EYT Şartları – Emeklilikte Yaşa Takılanlar Güncel Durum rehberinde, ilişkili bir yönünü ise Kendi İsteğiyle İşten Ayrılan İşçinin Tazminat Hakkı Nelerdir yazısında bulabilirsiniz.
Kaynaklar
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14 ↩