Yıllık izninizi onaylattınız ve tanıdığınızın işyerinde izin günlerinde yevmiyeyle çalışmayı düşünüyorsunuz. Yıllık izinde başka işte çalışma yasak mı? İşvereniniz öğrenirse ne olur?
Konu 4857 sayılı İş Kanunu m.58’de düzenlenir ve maddenin kenar başlığı “izinde çalışma yasağı”dır. Metin ise yasaktan çok bir yaptırım öngörür, o da izin süresinde ödenen ücretin geri alınabilmesidir. Fesih tarafında Yargıtay, olaya göre işten çıkarmayı geçerli neden sayabiliyor.
Hemen bilmeniz gerekenler
- İzin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılan işçiden, o izin süresinde kendisine ödenen ücret geri alınabilir.[1]
- Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez. İznin amacı dinlenmedir.[2]
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, izinde başka işte çalışmayı haklı fesih nedeni değil ama geçerli fesih nedeni olabilecek bir eylem olarak değerlendirdi.
- Kanun metni “izinde çalışırsan iş sözleşmen feshedilir” demez. Fesih kararı olayın şartlarına göre ayrıca tartışılır.
- Fesih bildirimi yazılı olmalı ve sebep açık yazılmalıdır. Davranış nedeniyle fesihte savunma alınması gerekir.[3]
Yıllık izinde başka işte çalışmanın sonuçları
Kanun yıllık izinde çalışma konusunda ne diyor?
Madde 58 tek cümledir. Yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi içinde kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir.[4] Hüküm üç noktada dikkat çeker.
Birincisi, “ücret karşılığı bir iş” aranır. İşçinin karşılıksız yaptığı bir yardım bu ifadenin dışında kalır. İkincisi, yaptırım ücretin geri alınabilmesidir.
Kanunda doğrudan fesih öngörülmez. Üçüncüsü, “geri alabilir” ifadesi işverene bir hak tanır, zorunluluk getirmez.
İzin hakkının kendisi de aynı yönde okunur. Yıllık izin işveren tarafından bölünemez ve işçiye sürekli bir şekilde verilmesi gerekir.[5]
Hakkın amacı işçinin dinlenmesidir. İzinde başka işte çalışan işçi bu amacı boşa çıkarır.
Yıllık izinde başka işte çalışma işten çıkarma sebebi olur mu?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu soruyu bir şoför davasında ele aldı. İşçi, işverenin verdiği yıllık izin süresinde başka firmaların otobüslerinde çalışmıştı.
İşveren sözleşmeyi sadakat borcuna aykırılık gerekçesiyle haklı nedenle feshetmişti. Bölge adliye mahkemesi, m.58’in yaptırımının yalnızca ücret iadesi olduğunu ve işverenin sadakat borcu ihlalini ispatlayamadığını belirterek işçiyi işe iade etmişti.
Daire bu sonucu bozdu. Gerekçesinde dinlenme hakkını öne çıkardı.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2018/5600, K.2019/3382, 12.02.2019 (bozma ve davanın reddi, oybirliği)
“Anayasal haklardan olan dinlenme hakkı çalışana çalışmaya ara vererek dinlenebilmesi için öngörülmüş olup, izin sonrasında işe dinlenmiş olarak dönmesi beklenen işçinin bir anlamda daha da yorularak dönmüş olmasının işine olumsuz yansıyacağı kaçınılmazdır.”
Daire, işçinin eyleminin haklı fesih nedeni olmadığını ama geçerli fesih nedeni oluşturabileceğini kabul etti. Sonuçta davayı reddetti.[6]
Kararın pratik anlamı şudur. Haklı nedenle fesih, ihbar süresi beklenmeden ve tazminatsız yapılabilen fesihtir. Geçerli nedenle fesihte ise sözleşme bildirim süresine uyularak sona erer.
Yargıtay’ın bu olayda aradığı sonuç, haklı nedenden çok geçerli nedendi. Kıdem ve ihbar tazminatı yönünden sonucun ne olacağı feshin türüne ve somut olaya bağlıdır.
Bu nedenle fesih bildirimindeki gerekçeye bakmak gerekir. Geçerli nedenin içeriği için geçerli nedenle fesih yazısına göz atabilirsiniz.
Karar her olayda işten çıkarmanın geçerli sayılacağı anlamına gelmez. İşin niteliği, çalışılan süre ve işverenin faaliyet alanı olaya göre değerlendirilir.
İşçinin 30 veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi varsa iş güvencesi hükümleri de devreye girer.[7] Kapsamın ayrıntıları iş güvencesi yazısında yer alır.
Yıllık izin hakkı neden vazgeçilemez?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi yakın tarihli bir kararında yıllık izin hakkını anayasal temeli olan bir dinlenme hakkı olarak niteledi. Hak, iş sözleşmesinin devamı sırasında ücrete dönüşmez ve bu haktan vazgeçilemez.[8] Aynı karar, izinlerin kullandırıldığını ispat yükünün işverene ait olduğunu ve işverenin bunu imzalı izin defteri veya eşdeğer bir belgeyle kanıtlaması gerektiğini de belirtti.
İzinde çalışma tartışmasında bu iki ilke birlikte okunmalıdır. İşçi izin hakkından vazgeçemez, ama izni kullandığı sürede dinlenme amacına aykırı davranırsa sonuçlarına katlanabilir. İşveren de izni gerçekten kullandırdığını belgelemek zorundadır.
İşçi kararda neyi savundu?
Dava dosyasında işçinin savunması da yer alıyor. İşçi, izinde geçim sıkıntısı yaşadığı için yalnızca iki üç gün yevmiye karşılığında çalıştığını ileri sürdü.
İşverenin kendisini sözlü olarak uyardığını, sonrasında çalışmayı bıraktığını belirtti. Aynı olay için hem uyarı hem fesih yapılamayacağını, feshin son çare ilkesine de aykırı olduğunu söyledi.[6]
Daire gerekçesinde bir noktayı ayrıca belirtti. İşçi, işverenin izni ve bilgisi dışında başka bir iş yerinde ücret karşılığı çalışmaya devam etmişti.
Bu ifade, izin döneminde yapılan işin işverenle paylaşılmamış olmasının değerlendirmede ağırlık taşıdığını gösteriyor. Son çare ilkesinin ayrıntıları feshin son çare olması ilkesi yazısında anlatılıyor.
İzin süresini kim, nasıl planlar?
İzni kullanmak isteyen işçi, kullanmak istediği zamandan en az bir ay önce işverene yazılı bildirimde bulunur.[9] İzin dilekçesinde adı, soyadı, izin tarihleri ve ücretsiz yol izni isteyip istemediği yazılır.[10]
Yargıtay kararındaki olayda olduğu gibi izin belgesi eksik olduğunda izin süresi tartışma konusu olabilir. Bu yüzden izin başlangıç ve bitiş tarihlerinin yazılı kaydını saklamak iyi bir önlemdir.
İşveren de işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösteren izin kayıt belgesi tutmak zorundadır.[5] Kayıt belgesi, izin süresinin hangi tarihler arasında olduğunu gösterdiği için ücret iadesi veya fesih tartışmasında ilk bakılacak belgedir.
Durumlara göre hangi sonuç doğabilir?
| Durum | Muhtemel sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| İzinde ücret karşılığı başka işte çalışma | İzin süresinde ödenen ücret geri alınabilir | 4857 m.58 |
| Aynı eylem nedeniyle fesih | Haklı neden olmayabilir, geçerli neden sayılabilir | Yargıtay 9. HD, 12.02.2019 |
| Karşılık almadan yardım | M.58 “ücret karşılığı” aradığı için hükmün kapsamı dışında kalır | 4857 m.58 |
| İzin dışı zamanda ikinci iş | Madde 58 uygulanmaz, sözleşme ve sadakat borcuna göre değerlendirilir | İş sözleşmesi, 4857 m.25 |
İzin dışındaki ikinci iş ayrı bir konudur. Bu konu işçinin birden fazla işte çalışması yazısında anlatılıyor.
Örnek durum
Örneğin bir işçi 14 günlük yıllık iznini onaylatır ve izin parasını peşin alır. İlk hafta, başka bir şirkette günlük ücretle çalışır. İşveren bunu şirkete giriş kayıtlarından öğrenir.
İşveren iki yola gidebilir. İzin ücretinin geri alınmasını talep eder ya da iş sözleşmesini fesheder. Birincisi kanundan doğrudan okunur.
İkincisi için işverenin fesih nedenini bildirimde yazılı ve açık olarak göstermesi gerekir. İşçinin savunması alınmadan da davranış nedeniyle fesih yapılamaz.[3]
İşten çıkarıldıysanız ne yapmalısınız?
Fesih bildiriminde sebep gösterilmediyse veya gösterilen sebebi geçerli bulmuyorsanız, bildirimin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmanız gerekir. Arabuluculukta anlaşma olmazsa son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.[11]
Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını söylüyorsa onu kendisi ispatlar.[11]
Başvuru sürecini işe iade davası şartları ve arabulucuya başvuru yazılarından izleyebilirsiniz.
Başvurmadan önce kontrol edin
- Fesih bildiriminde “izinde başka işte çalışma” ifadesi yazılı mı, yoksa başka bir sebep mi gösterilmiş?
- Çalıştığınız yer ve süre biliniyor mu? Kayıt ve tanık gibi deliller işverenin elinde mi?
- Savunmanız alındı mı?
- İzin ücretinizi peşin aldınız mı, iade talebi var mı?
- 30 veya daha fazla işçi çalıştıran bir işyerinde en az altı aydır çalışıyor musunuz?
- Yıllık izin kayıtlarınızda imzalı izin belgesi veya benzeri bir kayıt var mı? İzin sürelerini yıllık izin süreleri yazısıyla karşılaştırın.
Yıllık İzinde Başka İşte Çalışma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Yıllık izinde başka yerde çalışırsam ne olur?
İzin süresi içinde ücret karşılığı çalıştığınız anlaşılırsa işveren, o süre için size ödediği izin ücretini geri alabilir. Olaya göre fesih de gündeme gelebilir.
İzin ücretini iade etmek zorunda mıyım?
Kanun işverene geri alma hakkı verir. İade tutarı ve kapsamı uyuşmazlık konusu olursa mahkeme belirler.
Karşılıksız yardım etmek de yasak mı?
Madde 58 “ücret karşılığı bir işte” çalışmayı arar. Karşılık almadan yapılan bir faaliyet bu hükmün ifadesine girmez, ancak izin amacına aykırı bir çalışma ayrıca tartışılabilir.
İşveren beni tazminatsız çıkarabilir mi?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin incelediği olayda eylem haklı neden olarak değil, geçerli neden olarak kabul edildi. Tazminatsız fesih için haklı neden gerekir ve bunu işveren kanıtlamalıdır.
İzinde çalıştığımı kim ispat eder?
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir.
30'dan az işçi çalışan işyerinde ne değişir?
İş güvencesi hükümleri yalnızca 30 veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde ve en az altı aylık kıdemi olan işçilere uygulanır. Daha küçük işyerinde iş güvencesi kapsamında işe iade davası açılamaz, ancak işçilik alacakları ayrıca istenebilir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.58 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.53 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.19 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.58 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.56 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2018/5600, K.2019/3382, 12.02.2019 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2025/6909, K.2025/9067, 24.11.2025 ↩
- Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği m.7 ↩
- Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği m.8 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20 ↩