İşçinin Savunmasının Alınması Zorunlu mu? Savunma Alınmadan Fesih ve Sonuçları

İşveren sizi bir tutanağa dayanarak işten çıkardı. Ama kimse size “ne diyeceksiniz” diye sormadı. Bu eksiklik fesih için sorun olabilir. 4857 sayılı İş Kanunu m.19’a göre işçinin savunmasının alınması, davranışı veya verimi nedeniyle yapılan feshin ön şartıdır.^[1] Ancak kural her fesihte aynı biçimde işlemez. İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı saklıdır ve işletmesel nedenlerle yapılan fesihte savunma sorusu çıkmaz. Aşağıda işçinin savunmasının alınmasının ne zaman şart olduğu, nasıl alınması gerektiği ve alınmazsa ne olacağı anlatılıyor.

Hemen bilmeniz gerekenler

• Savunma, işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle yapılan feshe bağlıdır.
• Savunma feshe karar verilmeden önce alınır. Fesih bildirimiyle birlikte veya sonra istenen savunma işe yaramaz.
• İşçiye sebep açıkça yazılı olarak bildirilmeli ve savunma için makul süre tanınmalıdır.
• İşverenin 4857 sayılı Kanun m.25/II kapsamındaki derhal fesih hakkı saklıdır. Bu hallerde savunma aranmaz.
• Savunmasız yapılan fesih, işe iade davasında geçersiz sayılabilir.

İşçinin savunmasının alınmasında kurallar

Hangi fesihte savunma gerekir?

Fesih türü	Savunma	Neden
Davranış veya verim nedeniyle süreli fesih	Zorunlu	m.19/2
Haklı nedenle derhal fesih (m.25/II)	Aranmaz	m.19/2’nin ikinci cümlesi
Sağlık nedeniyle derhal fesih (m.25/I-b)	Aranmaz	Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararı
İşletmesel nedenle fesih (kapanma, küçülme vb.)	Gerekmez	Davranış veya verimle ilgili değil

Kanun metni ne diyor?

Madde iki ayrı yükümlülük koyar. Birincisi, işverenin fesih bildirimini yazılı yapması ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmesidir. İkincisi, işçinin hakkındaki iddialara karşı savunmasını almadan belirsiz süreli sözleşmesini davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshetmemesidir. Aynı fıkra, işverenin m.25/II şartlarına uygun fesih hakkını saklı tutar.^[2]

Kanunda savunma süresi yazılı değildir. Süreyi Yargıtay “makul süre” olarak tanımlar. Kaç gün olduğunu olayın niteliği belirler. İşçinin savunmasının alınması için tanınacak süre, iddiaların sayısına ve karmaşıklığına göre değerlendirilir.

İşçinin savunması nasıl alınmalıdır?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işçinin savunmasının alınması biçimini ayrıntılı tarif eder.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2017/26590, K.2018/1797, 07.02.2018 (bozma, oybirliği)

“İşçi fesihten önce savunma vermeye davet edilmeli, davet yazısında davranışı nedeniyle işten çıkarma sebebi açık ve kesin bir şekilde belirtilmeli, makul bir süre önceden belirtilen yer, gün ve saatte hazır bulunması, bulunmadığı takdirde yazılı bir savunma verebileceğinin; bildirilen yerde belirtilen gün ve saatte hazır bulunmadığı ve de buna rağmen yazılı bir savunma vermediği takdirde savunma vermekten vazgeçmiş sayılacağının kendisine hatırlatılması şarttır. Fesih bildirimiyle birlikte veya fesihten sonra savunma istenmesi feshi geçersiz kılar.”

Bu tarif pratikte bir kontrol listesi gibi okunabilir. İşverenin davet yazısında iddiaların neler olduğu, savunmanın nerede ve ne zaman verileceği, gelmezse yazılı savunma verilebileceği ve savunmanın verilmemesinin sonucu yer almalıdır. Savunma, yazının işçiye tebliğ edildiği tarihten sonra makul bir süre geçtikten sonra alınır.

Aynı karar iki önemli nokta daha içerir. Savunma fesihten önce alınmalıdır. İhbar önelleri içinde alınan savunma da feshi geçersiz kılar. İşçiye ihtar verilirken ise savunma alma yükümlülüğü yoktur. Davranışı nedeniyle ihtar alan işçinin ihtarı, savunması alınmadığı için geçersiz sayılmaz.

İstisna: haklı nedenle derhal fesih

Kanun m.25/II sayılan hallerde işverene sözleşmeyi derhal feshetme imkanı verir. Bu hallerde işçinin savunması aranmaz. Yargıtay bunu şöyle ifade eder.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2022/13311, K.2022/14449, 07.11.2022 (onama, oybirliği)

“4857 sayılı Kanun’un 25 inci maddesinin (II) numaralı bendinde yazılı fesih sebepleri işverene derhal fesih imkanı vermekte olup bu bendin şartlarına uygun bir fesih yapıldığında işçinin savunması alınması gerekmez.”

Aynı karar, sık görülen bir hatayı da gösterir. İşveren feshin gerekçesi olarak m.25/II’yi gösterdi, ama işçiye ihbar önelini kullandırdı. Daire, haklı nedenle fesih diyen işverenin ihbar önelini kullandırmasını çelişkili buldu. Bu fesih haklı nedenle değil, geçerli nedenle yapılmış sayıldı.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2022/13311, K.2022/14449, 07.11.2022 (onama, oybirliği)

“Davranışa dayalı geçerli nedenle fesihlerde; 4857 sayılı Kanun’un 19 uncu maddesinin ikinci fıkrasına göre feshe konu eyleme ilişkin işçinin savunması alınması, feshin şekil şartlarındandır.”

İşçiye ihbar süresi veriliyorsa fesih süreli fesihtir ve savunma gerekir. Savunma alınmamışsa şekil şartı eksik kaldığından fesih geçersiz sayılabilir.

Sağlık nedeniyle fesihte savunma

m.25/I-b, işçinin hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hallerinin bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra işverene bildirimsiz fesih hakkı verir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 19.10.2018 tarihli ve 2017/9 Esas, 2018/10 Karar sayılı kararında bu fesihlerde savunma alma zorunluluğu bulunmadığını kabul etmiştir. 9. Hukuk Dairesi bu içtihadı sonraki kararında uygulamış ve savunma alınmamasını tek başına feshi geçersiz kılan bir eksiklik saymamıştır.^[3]

Bu karar bozma ile sonuçlanmıştır. Dairenin bozma nedeni, işçinin altı haftayı aşan rapor süresinin yeterince araştırılmamasıdır. Yani savunma aranmasa da fesih hakkının doğup doğmadığı ayrıca incelenir.

İşçinin savunmasının alınmaması halinde ne olur?

Davranış veya verim nedeniyle yapılan fesihte savunma eksikse fesih usulden geçersiz sayılabilir. İşçi bir ay içinde arabulucuya başvurur, anlaşma olmazsa iki hafta içinde işe iade davası açar.^[4] Mahkeme önce savunmanın alınıp alınmadığına bakar. Alınmamışsa fesih geçerli nedene dayansa bile sonuç işçi lehine olabilir. Davanın ayrıntıları için işe iade davası şartları ve geçerli nedenle fesih yazıları okunabilir. Kapsam şartları için iş güvencesi nedir sayfasına bakılabilir.

Savunmanın alınmış olması tek başına feshi geçerli kılmaz. İşveren fesih sebebinin gerçekten var ve yeterli olduğunu ispat etmelidir. Savunma bu ispatın yerine geçmez. Yalnızca usulün bir parçasıdır.

Savunma verirken nelere dikkat edilir?

İşçi savunma yazısını imzalayarak teslim etmeli, bir nüshasını saklamalıdır. Savunmada iddiaların her biri tek tek yanıtlanmalı, tutanak içeriği reddediliyorsa nedeni yazılmalıdır. Örnek bir metin için işçi savunması örneği sayfasına bakabilirsiniz. Savunma vermemek yerine yazılı itirazla gelmek daha güvenlidir, çünkü Yargıtay savunma vermeyen işçinin bu haktan vazgeçmiş sayılabileceğini kabul etmiştir.

Örnek durum

Örneğin bir işçi, iki kez geç kaldığı gerekçesiyle işten çıkarılıyor. Fesih bildirimi 10 Mart tarihli ve aynı yazıda “savunmanızı yarın verin” deniyor. Savunma fesih bildirimiyle birlikte istendiği için Yargıtay ölçütüne göre geçerli savunma sayılmaz. İşveren 8 Mart’ta gün ve saat bildiren bir davet yazısı gönderseydi ve yazıda gelmezse yazılı savunma verilebileceğini hatırlatsaydı, ancak ondan sonra fesih yapsaydı usul tamamlanmış olurdu. Tarihler yalnızca örnektir.

Başvurmadan önce kontrol edin

• Fesih bildiriminin tarihini ve içeriğini not edin. Sebep açıkça yazılmış mı kontrol edin.
• Savunma isteyen yazıyı, tebliğ tarihini ve verilen süreyi ayırın.
• Savunmanın fesihten önce mi, sonra mı istendiğini belirleyin.
• Fesih bildiriminde m.25/II’ye dayanılıp dayanılmadığına bakın. İhbar önelinin kullandırılıp kullandırılmadığını da kontrol edin.
• Arabulucuya başvuru için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süreyi takip edin.

Savunma ile fesih bildirimi arasındaki ilişki

İşçinin savunmasının alınması ile fesih bildirimi iki ayrı belgedir ve farklı zamanlarda düzenlenir. Önce davet yazısı gelir, sonra savunma alınır, en son işveren karar verip fesih bildirimini yapar. Fesih bildiriminde sebep açık ve kesin yazılmalıdır. Savunmada ileri sürülmeyen yeni bir sebep fesih yazısına eklenirse işçi bu sebep hakkında hiç savunma vermemiş olur.

Bu nedenle işçinin savunmasının alınması, yalnızca bir formalite sayılmamalıdır. Savunma işverenin kararını etkileyebilecek bir bilgi kaynağıdır. İşveren savunmayı değerlendirmeden önceden hazırlanmış bir fesih yazısını göndermişse, mahkeme savunmanın gerçekten dinlenip dinlenmediğini sorgulayabilir.

Sık yapılan hatalar

İşverenin en sık hatası, savunmayı fesih yazısıyla birlikte istemektir. İkinci hata, savunma için sürenin çok kısa bırakılmasıdır. Üçüncü hata, savunma gününü bildirmeden yalnızca “yazılı verin” demektir.

İşçinin hatası ise savunma davetini cevapsız bırakmaktır. Böyle durumda işveren savunmadan vazgeçildiğini ileri sürebilir. Haklı nedenle fesihte işçinin hakları için işverenin haklı fesih nedenleri yazısı okunabilir.

İşçinin Savunmasının Alınması Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 4857 sayılı İş Kanunu m.19 ↩
2. 4857 sayılı İş Kanunu m.19 ↩
3. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2022/10185, K.2022/12674, 17.10.2022 (bozma, oybirliği) ↩
4. 4857 sayılı İş Kanunu m.20 ↩