Bayramın ikinci günü vardiyaya çağrıldınız. Sonraki ay bordroya baktınız ve ek bir satır göremediniz. İşveren “o gün başka bir gün izin kullandırırız” demiş olabilir. Peki bayram günü çalıştırılan işçi ne alır? Genel tatil ücreti, 4857 sayılı İş Kanunu’nda düzenlenen ve uygulamada sık tartışılan işçilik alacaklarından biridir.
Hemen bilmeniz gerekenler
- Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmayan işçiye, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam ödenir.[1]
- Tatil yapmayıp çalışan işçiye, ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücret ödenir.[2]
- Bu günlerde çalışılıp çalışılmayacağı iş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesiyle belirlenir. Sözleşmede hüküm yoksa çalışmak için işçinin onayı gerekir.[3]
- Arife günleri 13.00’ten sonra genel tatil sayılır.
- Bayram çalışması, fazla çalışmayla karıştırılmamalıdır. İkisi ayrı alacak kalemleridir.
Hangi günler genel tatil sayılır?
Genel tatil günlerini 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun belirler. Kanuna göre resmi bayramlar 23 Nisan, 19 Mayıs ve 30 Ağustos’tur. Dini bayramlar Ramazan ve Kurban Bayramı’dır. Yılbaşı (1 Ocak), 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü ile 15 Temmuz Demokrasi ve Milli Birlik Günü de genel tatildir. Ulusal bayram ise 29 Ekim’dir ve 28 Ekim günü saat 13.00’ten itibaren başlar.[4]
| Gün | Tatil süresi |
|---|---|
| Yılbaşı, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 Mayıs, 15 Temmuz, 30 Ağustos | Tam gün |
| Ramazan Bayramı | Arife günü 13.00’ten itibaren 3,5 gün |
| Kurban Bayramı | Arife günü 13.00’ten itibaren 4,5 gün |
| Cumhuriyet Bayramı | 28 Ekim 13.00’ten itibaren 1,5 gün |
Bu tabloda önemli olan, arife günlerinin yarım gün sayılmasıdır. Arife günü öğleden sonra çalışan bir işçi, yarım günlük bayram çalışması yapmış olur. Kanun ayrıca 29 Ekim günü özel işyerlerinin kapanmasını zorunlu kılar.
Genel tatilde çalışırsanız ne alırsınız?
İş Kanunu m.47 iki ayrı hak tanır. Birincisi, çalışmasanız bile o günün ücretini kaybetmemenizdir. İkincisi, tatil yapmayarak çalışırsanız çalıştığınız her gün için ayrıca bir günlük ücret almanızdır.[2] Başka bir deyişle, bayram günü çalışan işçi o gün için toplamda iki günlük ücret alır. Birinci günlük ücret çalışılmasa da zaten ödenmesi gereken tutardır, ikincisi çalışmanın karşılığıdır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu kuralın niteliğini şöyle açıklar. Dairenin kararına göre ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmamak işçinin hakkıdır ve kanun, işçi çalıştığında çalışılan her gün için bir günlük ücretin ödeneceğini öngörmüştür. Kanunda bu çalışmalar için denkleştirme kuralı ya da fazla çalışmadaki gibi serbest zaman düzenlemesi yoktur.[5]
Bayram çalışmasına karşılık izin verilebilir mi?
İşverenler çoğu zaman ücret yerine başka bir gün izin vermeyi önerir. Yargıtay bu konuda işçiyi koruyan bir yaklaşım benimser.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2020/6164 K.2021/6681, 23.03.2021 (bozma, oybirliği)
“İşçinin açık onayı olmadığı sürece, ulusal bayram veya genel tatil gününde çalışmanın, diğer herhangi bir günde çalışmamak suretiyle telafisi mümkün görülmemelidir.”
Aynı kararda daire, bu günlerin dayanışma, birlik ve beraberlik günleri olduğunu, bayramlaşma ve aileyle zaman geçirme gibi manevi ihtiyaçların giderildiği günler olduğunu vurgular. Dolayısıyla kararda bayram çalışmasının serbest zaman kullandırılarak karşılanması kabul edilmemiştir.
Pratikte işverenler izin formu imzalatabilir. Böyle bir formu imzalamadan önce izin gününün hangi tarihte kullandırıldığına ve bayram çalışmasının karşılığı olarak yazılıp yazılmadığına bakın. İzin günü bir hafta tatili ya da zaten çalışılmayan bir gün ise, ücret yerine izin verildiği iddiası zayıflar. Rızanız dışında verilen izin, bayram ücretinizi tek başına ortadan kaldırmaz.
Toplu iş sözleşmesinde daha yüksek bir oran da öngörülebilir. Aynı kararda toplu iş sözleşmesine göre genel tatil çalışması karşılığında 2,5 yevmiye ödenmesi gereken bir durum değerlendirilmiştir. Kanun, işçi lehine daha elverişli sözleşme hükümlerini saklı tutar.[6]
Fazla mesai ile genel tatil ücreti karışıyor mu?
Evet, en sık yapılan karışıklık budur. Fazla çalışma haftalık kırkbeş saati aşan çalışmadır ve her saati için normal ücretin yüzde elli artırılmış hali ödenir.[7] Genel tatilde çalışma ise gün esasına göre değerlendirilir. İkisi aynı dönemde yaşanabilir, ama biri diğerinin yerine geçmez.
Fazla çalışma ayrıntıları için fazla mesai yazısına bakabilirsiniz. Haftalık tatil ücreti ise ayrı bir konudur ve hafta tatili ücreti yazısında ele alınıyor.
Genel tatil ücreti bordroda nasıl gösterilir?
İşveren her ödemede ücret hesabını gösteren bir pusula vermek zorundadır. Bu pusulada fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi asıl ücrete yapılan eklemelerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.[8] Yani bayram çalışması için ödeme yapılıyorsa bordroda ayrı bir kalem olarak görünmelidir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde ulusal bayram ve genel tatil ücretlerini işveren öder.[2]
Bordrodaki satırı okurken iki ayrı kalemi birbirinden ayırmak gerekir. Çalışılmayan günün ücreti bir kalemdir, çalışılan bayram gününün ek ücreti başka bir kalemdir. Bordroda ilkinin görünmesi, ikincisinin ödendiği anlamına gelmez. Bu yüzden satırın tutarına ve karşılığı olduğu güne bakmak önemlidir.
Genel tatil ücreti alacağında ispat nasıl yapılır?
Bayram günü çalıştığını iddia eden işçi, bunu ispatla yükümlüdür. Yargıtay bu konuda şu ilkeleri uygular.
- İmzalı bordro, sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delildir. İmzalı bordroda bayram ve genel tatil ücreti ödendiği görünüyorsa ödeme yapıldığı varsayılır.
- Bordroda ilgili bölüm boşsa ya da bordro imzasızsa işçi, çalıştığını her türlü delille ispat edebilir.
- İşçinin ihtirazi kaydı varsa, çalışmayı her türlü delille ispat etmesi mümkündür. İhtirazi kayıt yoksa bordroda yazılanın dışındaki çalışma yazılı delille kanıtlanır.
- İşyerine giriş çıkış kayıtları ve iç yazışmalar yazılı delildir. Yazılı delil yoksa tanık dinlenir. İşyerindeki çalışma düzenini bilmeyen tanığın anlatımına değer verilmez.
Bu ilkeler Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 20.01.2021 tarihli kararında aynen yer alır.[9] Aynı karar bordro konusunda bir ayrıntıya da dikkat çeker. Bordrolarda “resmi tatil çalışılan” yazılı tahakkuklar çift yevmiye tutarından hesaplanmışsa, bu dönemler hesaptan dışlanır. Başka bir deyişle, bordroda zaten çift yevmiye ödemesi görünen aylar için ayrıca talep edilemez.
Örnek durum
Örneğin bir otel resepsiyonisti Kurban Bayramı’nın birinci günü çalışıyor. Sözleşmesinde bayram günü çalışmaya ilişkin bir hüküm yok. Bordrosunda “bayram çalışması” satırı da bulunmuyor. İşveren sonradan “sana başka bir gün izin verdik” diyor. Çalışanın üç noktaya bakması gerekir. Bayram günü çalışmaya onay verip vermediği ilk sorudur. İkincisi, izin verildiği söylenen günün gerçekten ayrı bir dinlenme günü olup olmadığıdır. Üçüncüsü bordroda ilgili tahakkukun bulunup bulunmadığıdır. Bu üç cevaba göre alacağın kapsamı belirlenir.
Alacak davası ve zamanaşımı
Genel tatil ücreti de ücret alacağıdır ve zamanaşımı süresi beş yıldır.[10] Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak gerekir. Başvuru ile son tutanak arasındaki sürede zamanaşımı durur.[11]
Ayrıntılar için işçilik alacaklarında zamanaşımı ve arabulucuya nasıl başvurulur yazılarına bakabilirsiniz.
Ödenmeyen genel tatil ücreti, işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme imkanı da verebilir.[12] Yargıtay yukarıdaki kararında, ödenmeyen bayram çalışması ücretinin önce hesaplanmasını, işçinin haklı fesih iddiasının da buna göre değerlendirilmesini istemiştir. Kıdem tazminatı bağlantısı için kıdem tazminatı şartları yazısına bakın.
Başvurmadan önce kontrol edin
- Hangi genel tatil günlerinde çalıştığınızı tarih tarih yazın. Arife günleri için çalışılan saatleri de belirtin.
- Bordroda bayram ve genel tatil satırının dolu mu boş mu olduğuna bakın.
- Bordro imzalarken eksik ödeme düşünüyorsanız itirazınızı imzanın yanına yazın.
- Çalışma kayıtlarınızı, vardiya mesajlarını ve giriş çıkış belgelerinizi saklayın.
- İzin kullandırıldığı iddia ediliyorsa, izin formunu ve izin gününün hangi gün olduğunu kontrol edin.
Sık yapılan hatalar
- Bayram izninin ücret yerine geçeceğini varsaymak.
- Genel tatilde çalışma onayını sözlü vermek. Daha sonra çalışmayı kanıtlamak zorlaşır.
- Arife günü yarım gün hesabını gözden kaçırmak.
- Zamanaşımını beklemek. Beş yıldan eski bayramlar için talep düşebilir.
- Fazla mesai ve genel tatil alacağını tek kalemde istemek. İkisi ayrı hesaplanır.
Genel Tatil Ücreti Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bayram günü çalışmak zorunda mıyım?
Genel tatil günlerinde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesiyle kararlaştırılır. Sözleşmede hüküm yoksa çalışmak için işçinin onayı gerekir.
Bayramda çalışırsam ne kadar ücret alırım?
Çalışma karşılığı olmaksızın ödenen günlük ücrete ek olarak, çalışılan her gün için bir günlük ücret daha ödenir. Toplu iş sözleşmesi daha yüksek oran öngörebilir.
İşveren bayram çalışması yerine izin verebilir mi?
İşçinin açık onayı olmadan bayram çalışmasının başka bir gün çalışmayarak telafi edilmesi Yargıtay tarafından kabul edilmez.
Arife günü tam gün genel tatil midir?
Hayır. Dini bayramlarda tatil, arife günü saat 13.00’ten itibaren başlar. Arife günü öğleden önceki çalışma normal çalışma günü sayılır.
Genel tatil ücreti için dava süresi nedir?
Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır. Dava şartı olan arabuluculuk başvurusu bu süreyi durdurur.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.47 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.47 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.44 ↩
- 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun m.1 ve m.2 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2020/6164 K.2021/6681, 23.03.2021 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.45 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.37 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2020/4091 K.2021/1765, 20.01.2021 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.24 ↩