Ayda sekiz gün ya da haftada üç gün çalışıyorsunuz. Maaşınız tam gün çalışan arkadaşınızdan düşük, sigortanız da çalıştığınız gün kadar yatıyor. Bu düzende hangi hakkınız eksik, hangisi tam? Part time çalışan hakları bu soruyla başlar.
Kısa cevap şu. Kanun kısmi süreli çalışanı eksik bir işçi saymaz. Ücret ve paraya çevrilebilen haklar çalışılan süreye orantılı ödenir. Haklı bir neden yoksa tam süreli emsal işçiden başka bir fark da gözetilemez.
Hemen bilmeniz gerekenler
- Haftalık normal çalışma süresi tam süreli emsal işçiye göre önemli ölçüde az belirlenmişse sözleşme kısmi süreli sayılır.[1]
- Ücret ve bölünebilir menfaatler çalışma süresine orantılı ödenir.
- Bir yıl dolunca yıllık izin ve kıdem tazminatı hakkı doğabilir. Yargıtay bunu kabul ediyor.
- Fazla saatlerle çalıştırılmak için sizin onayınız gerekir.
- Tam süreliye geçiş isteğiniz işverence dikkate alınır. Kanun bunu kesin bir hak olarak düzenlemez.
Part time çalışanın hakları
Part time çalışan hakları hangi sözleşmede başlar
Kanun rakam vermez. Ölçü, işçinin haftalık süresinin işyerindeki tam süreli emsal işçiye göre “önemli ölçüde” az olmasıdır. Emsal işçi, aynı veya benzer işte tam süreli çalışan kişidir. İşyerinde böyle biri yoksa aynı işkolundaki benzer bir işyeri esas alınır.[1]
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu “önemli ölçüde” kavramına sayısal bir sınır getirdi. Daire, Çalışma Süreleri Yönetmeliği’ndeki üçte iki oranına dayandı.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/342 K.2016/8812, 11.04.2016 (bozma)
“Emsal işçiye göre 45 saat olarak belirlenen normal çalışmanın taraflarca 30 saat ve daha altında kararlaştırılması halinde, kısmî süreli iş sözleşmesinin varlığından söz edilir.”
Sözleşmede “part time” yazması bu yüzden tek başına yeterli sayılmaz. Belirlenen haftalık süre ve işyerindeki emsal çalışma düzeni belirleyicidir. Süre sözleşmede otuz saatin çok üstündeyse, kısmi süreli hükümlerin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca tartışılır.
Ücret orantısı nasıl kurulur
Kanun ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatlerin tam süreli emsal işçiye göre çalışılan süreye orantılı ödenmesini ister.[1] Orantı fiilen çalışılan güne göre kurulur. Yargıtay’ın incelediği dosyada işçi ayda sekiz gün çalışıyordu. Yerel mahkeme hesabı yarım ay üzerinden yapmıştı. Daire bunu düzeltti.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/342 K.2016/8812, 11.04.2016 (bozma)
“Ücret alacağının asgari ücretin ayda 8 güne isabet eden miktarına göre değil de 1/2’sine göre yapılan hesaba göre hükmedilmesi hatalıdır.”
Yemek yardımı ve ikramiye gibi ödemeler de bölünebilir menfaat sayılır. İşyerinde tam süreli çalışanlara veriliyorsa sizin payınızı çalışma sürenize göre istemeniz gerekir. Bordronuzda kaç gün üzerinden prim yattığına SGK hizmet dökümü üzerinden bakabilirsiniz.
| Hak | Kısmi süreli işçide durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Ücret | Çalışılan süreye orantılı ödenir | 4857 m.13 |
| Yıllık izin | İşe başlamadan bir yıl geçince hak doğar | Yargıtay 9. HD, 11.04.2016 |
| Kıdem tazminatı | Bir yıl dolunca hak doğabilir, hesapta kısmi çalışma karşılığı ücret esas alınır | Yargıtay 9. HD, 11.04.2016 |
| İhbar süresi | İlişkinin kurulduğu tarihle fesih arasındaki toplam süreye göre belirlenir | Yargıtay 9. HD, 11.04.2016 |
| İş güvencesi | Otuz işçi sayısına dahildir, iş güvencesi hükümlerinden yararlanabilir | Yargıtay 9. HD, 11.04.2016 |
| Fazla sürelerle çalışma | Yüzde 25 zamlı ödenir, işçinin onayı gerekir | 4857 m.41 |
Aynı kararda Daire, hafta tatili için daha dar bir yaklaşım aktardı. Haftalık süre kırk beş saati bulmadığından 4857 sayılı Kanun döneminde kısmi süreli işçinin hafta tatili ücretine hak kazanması mümkün olmaz. Bu görüşün her çalışma düzenine aynen uygulanacağı söylenemez. Haftanın kaç günü çalıştığınız sonucu değiştirebilir. Ayrıntı için hafta tatili ücreti yazısına bakabilirsiniz.
Part time çalışan hakları ve fazla mesai
Fazla çalışma, haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır ve yüzde elli zamla ödenir. Sözleşmede kırk beşin altında bir süre belirlenmişse ayrı bir kural devreye girer. Ortalama haftalık süreyi aşan ve kırk beş saate kadar yapılan çalışma “fazla sürelerle çalışma” sayılır. Saat başına yüzde yirmi beş zam ödenir.[2]
İki durumda da işçinin onayı aranır. Zamlı ücret yerine serbest zaman da isteyebilirsiniz. Fazla çalıştığınız her saat için bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalıştığınız her saat için bir saat on beş dakika izin kullanırsınız. Bu serbest zaman altı ay içinde, ücretinizde kesinti olmadan kullandırılır.
Hesabı kendiniz denemek için fazla mesai hesaplama aracını, yıllık sınırlar için fazla mesai üst sınırı yazısını kullanabilirsiniz.
Ayrımcılık yasağı ve tam süreliye geçiş
İşveren esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan karşısında kısmi süreli çalışana farklı işlem yapamaz.[3] Yaptırım iki parçalıdır. Yoksun bırakıldığınız haklar istenebilir. Ayrıca dört aya kadar ücret tutarında tazminat gündeme gelir. İspat yükü işçide başlar, ama ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösterirseniz işveren ihlalin olmadığını kanıtlamak zorunda kalır.
Tazminat tarafında Yargıtay’ın güncel çizgisi dardır. 9. Hukuk Dairesi 20.01.2026 tarihli kararında şunu belirtti.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2025/7059 K.2026/405, 20.01.2026 (bozma)
“Dairemizin yerleşik uygulamasına göre ayrımcılık tazminatına hükmedilebilmesi için 4857 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtilen mutlak ayrımcılık nedenlerinden (örneğin dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce vb.) birinin gerçekleşmesi gerekir.”
Yani yoksun kaldığınız ücret ve yan ödemeler her halde talep edilebilir. Dört aylık tazminat için ise dosyanın niteliği önemlidir. Ayrıntı için ayrımcılık tazminatı yazısına bakın.
Tam süreliye geçiş için kanun daha yumuşak bir dil kullanır. Niteliklerinize uygun açık yer bulunduğunda isteğiniz işverence dikkate alınır ve boş yerler zamanında duyurulur.[1] Talebinizi yazılı yapın, tarihini saklayın. Aynı gün işe alınan yeni bir tam süreli çalışan varsa bu durum ileride sizin lehinize delil olur.
Ebeveynler için ayrı bir hak var. Doğum sonrası izinler bittikten sonra, çocuğun zorunlu ilköğretim çağına girdiği tarihi izleyen ay başına kadar ebeveynlerden biri kısmi çalışma isteyebilir. İşveren bu talebi karşılar ve talep geçerli fesih nedeni sayılmaz. Talep ve tam zamana dönüş için işverene en az bir ay önce yazılı bildirim gerekir.[1] Doğum izni tarafı için doğum izni kaç gün yazısına, anne işçilerin genel durumu için hamile ve çalışan anne hakları yazısına bakabilirsiniz.
Örnek durum
Örneğin Selin, bir giyim mağazasında ayda sekiz gün çalışmak üzere kısmi süreli sözleşme imzaladı. Fiilen haftada altı gün mağazadaydı. Sigortası ise sekiz gün üzerinden bildirildi. İki yıl sonra iş sözleşmesi sona erdi. Selin’in önce sözleşmeye değil gerçek çalışma düzenine bakması gerekir. Mağaza giriş çıkış kayıtları, vardiya çizelgesi ve mesaj yazışmaları bu düzeni gösterir. Fiili çalışma sözleşmedeki süreyi aşıyorsa fark ücret, eksik prim günleri ve fazla sürelerle çalışma ayrı ayrı gündeme gelir. Kıdem tazminatı hakkı için kıdem tazminatı şartları yazısına göz atın.
Sık yapılan hatalar
- Sözleşmede “part time” yazıyor diye fiilen tam gün çalışmayı kabullenmek.
- Hizmet dökümüne bakmadan yıllarca eksik gün bildirimine sessiz kalmak.
- Fazla çalıştığınız günleri not etmemek ve mesaj ya da çizelge gibi delilleri silmek.
- Tam süreliye geçiş talebini sözlü yapıp yazılı kayıt bırakmamak.
- Kısmi süreli olduğunuz için yıllık izin ve kıdem hakkınız olmadığını varsaymak.
Kısmi süreli sözleşmenin diğer iş sözleşmesi türleriyle farkını görmek isterseniz iş sözleşmesi türleri yazısı, işveren her ihtiyaç duyduğunda sizi çağırıyorsa çağrı üzerine çalışma yazısı daha uygun olur.
Part Time Çalışan Hakları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Part time çalışanın kıdem tazminatı hakkı var mı?
Evet. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, kısmi çalışmanın haftanın bazı günlerinde ya da her gün birkaç saat olmasının sonucu değiştirmediğini belirtti. İşe başladığınız tarihten itibaren bir yıl geçince kıdem tazminatı hakkı doğabilir. Hesapta kısmi çalışma karşılığı aldığınız ücret esas alınır.
Part time çalışanın yıllık izni olur mu?
Olur. Bir yıllık çalışma süresini dolduran kısmi süreli işçinin yıllık izin hakkı vardır. Kısmi süreli çalışanlar yıllık izin bakımından tam süreli işçilere göre farklı bir uygulamaya tabi tutulamaz.
Part time çalışana asgari ücret ödenmek zorunda mı?
Kanun ücretin çalışılan süreye orantılı ödenmesini ister. Ayda sekiz gün çalışan işçinin ücreti, tam ayın ücretinin o güne isabet eden payına göre hesaplanır. Yargıtay’ın incelediği dosyada Daire, yarım ay üzerinden yapılan hesabı hatalı buldu.
Part time çalışana fazla mesai ödenir mi?
Ödenir. Haftalık kırk beş saati aşan çalışma yüzde elli zamla ödenir. Sözleşmedeki süreyi aşıp kırk beş saate kadar yapılan çalışma için yüzde yirmi beş zam öngörülür. Her iki durumda da işçinin onayı gerekir.
Part time çalışan tam zamanlıya geçmek isterse işveren kabul etmek zorunda mı?
Genel kural olarak hayır. Kanun, niteliklerinize uygun açık yer bulunduğunda isteğinizin dikkate alınmasını ve boş yerlerin duyurulmasını ister. Ebeveynlerin doğum sonrası kısmi çalışma talebi ise ayrı hükme bağlanmıştır.
Part time çalışan işe iade davası açabilir mi?
Açabilir. Kısmi süreli işçiler otuz işçi sayısına dahildir ve iş güvencesi hükümlerinden yararlanabilir. Altı aylık kıdem ve otuz işçi şartı aranır.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.13 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.5 ↩