EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) Nedir?
Emeklilikte yaşa takılanlar (EYT), emekli olmak için gerekli prim gününü ve çalışma süresini dolduran, ancak kanunda belirtilen yaşa gelmeyi bekleyen kişilerdir. EYT şartları 7438 sayılı Kanunla yaş şartının kaldırılmasından sonra güncel hale gelmiştir; bu yazı kimlerin hangi şartlarla emekli olabileceğini anlatır.
Sorun, mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nda 8 Eylül 1999 tarihinde yapılan değişiklikle ortaya çıkmıştır. Bu değişiklikten önce sigorta kaydı yapılmış ve prim gününü tamamlayan çalışanlar yaş şartı aranmaksızın emekli olabiliyordu. 1999 değişikliğiyle bu iki kriterin yanına bir de yaş şartı eklendi.
506 sayılı Kanun’un yerine gelen 5510 sayılı Kanun’da değişiklik yapılmadan önce, prim şartı sağlanırsa kadınlarda 20 yıl, erkeklerde 25 yıl sigortalılık süresi emeklilik şartları arasındaydı. 25 Ağustos 1999’da kabul edilen ve 8 Eylül 1999 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ile kadınlarda emeklilik yaşı 58, erkeklerde 60 oldu. 2008 yılında ise ilk kez sigortalı olarak işe başlayanlar için 5510 sayılı Kanun ile yaş şartı kadınlarda 58, erkeklerde 60 olarak belirlendi. Bu yaşlar 2036 yılından itibaren kademeli olarak artarak 2048 yılında kadın ve erkek için 65’e ulaşıyor.[1]
Emeklilikte yaşa takılanların sorunu, 3 Mart 2023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7438 sayılı Kanunla çözülmüştür. Kanun, 5510 sayılı Kanuna eklenen geçici 95. madde ile 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigorta girişi olanlar için yaş şartını kaldırmıştır; bu kişiler yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanır. Geriye dönük ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez.[2]
EYT Şartları Nelerdir?
EYT Şartları
EYT başvuruları e-Devlet üzerinden veya SGK’ya yapılır. 1.3.2023 tarihli ve 7438 sayılı Kanun 3.3.2023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yaşlılık aylığına hak kazanma şartlarını yerine getiren sigortalılara aylık bağlanabilmesi için işverenleri tarafından işten ayrılış bildirgelerinin verilmesi sonrası Sosyal Güvenlik Kurumuna “Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi” ile başvurulması yeterlidir. EYT şartları şunlardır:
SSK EYT Şartları:
Kadınlar: 5 bin prim günü, 20 yıl hizmet süresi
Erkekler: 5 bin prim günü, 25 yıl hizmet süresi
Kanun, 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigorta girişi yapılanlar için geçerlidir.
BAĞKUR EYT Şartları:
Kadınlar: 7 bin 200 prim günü, 20 yıl hizmet süresi
Erkekler: 9 bin prim günü, 25 yıl hizmet süresi
EMEKLİ SANDIĞI EYT Şartları:
Normal emeklilikte kadın 20 yıl (7200 gün), erkek 25 yıl (9000 gün) hizmet
Kadın 20, Erkek 25 yıl sigortalılık süresi
Kimler EYT’den Faydalanır?
7438 sayılı Kanun’dan yararlanmak için 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigorta girişi olması gerekir. 4/a (SSK) sigortalıları için kadınlarda 20 yıl, erkeklerde 25 yıllık sigortalılık süresi ve 5000-5975 arasında kademeli prim gün şartı aranır. 4/b (Bağkur) ve 4/c (Emekli Sandığı) sigortalılarının EYT’den faydalanabilmesi için kadınlarda 20 tam yıl, erkeklerde 25 tam yıl hizmet gerekir.
2000 ve 2008 Arasında Sigortalı Olanlar
1999 tarihi ve öncesinde sigorta başlangıcı olanlar, 4/a statüsünde erkeklerde 25 yıl hizmet süresi ve 5000-5975 gün prim, kadınlarda 20 yıl hizmet süresi ve 5000-5975 gün prim; 4/b ve 4/c statüsünde erkekler için 25 yıl sigortalılık süresi ve 9000 gün prim, kadınlar için 20 yıl sigortalılık süresi ve 7200 gün prim şartını tamamladıktan sonra yaş şartına tabi olmaksızın emekli olabiliyordu. Bu düzen, 18 yaşında çalışmaya başlayan kadın sigortalıların 38, erkek sigortalıların 43 yaşında emekli olabilmesine imkan tanıyordu. Sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği için yaşlılık aylığına hak kazanma parametrelerinde değişiklik yapıldı.
7438 sayılı Kanun yalnızca 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigorta girişi olanları kapsar. 1999 sonrası ile 2008 arasında sigorta girişi olanlar için yaş şartını kaldıran bir düzenleme güncel mevzuatta bulunmaz; bu kişiler için yaş şartı kademeli olarak uygulanmaya devam eder. 8 Eylül 1999 tarihinde 4447 sayılı Kanun ile emekli olabilmek için ilk kez yaş şartı getirilmiş, 1999-2008 arasında yaşlılık aylığı için kadınlara 58, erkeklere 60 yaşına ulaşma şartı eklenmiştir. 2008’den sonra yaş şartı kademeli olarak artırılmıştır. Bu artışlar nedeniyle emekliliğe hak kazanma süresi uzayan sigortalılar, EYT grubunun alt yapısını oluşturmuştur.
EYT Başvurusu Nasıl Yapılacak?
Şartları karşılayan çalışanlardan sigorta kolu 4/a (SSK) olanlar EYT kapsamında emeklilik için ilk olarak mevcut işyerlerine “emeklilik” gerekçesiyle işten ayrılma başvurusu yapmalıdır. Ardından işverence işten ayrılış bildirimi verilir ve EYT’liler e-Devlet üzerinden veya Kuruma bizzat form doldurarak başvuru yapar. İşten ayrılmadan yapılan emekli müracaatları geçersiz kabul edilir.
EYT şartlarını taşıyan işçi SGK’dan “Emekli olur” yazısı alarak ayrılabilir. “Emekli olur” yazısıyla istifa edenler, işyerinin vereceği işten ayrılış belgesiyle emekli başvurusunda bulunabilir.
E-Devlet Üzerinden EYT Başvurusu Adımları
EYT şartlarını sağlayan kişilerin başvurudan önce işten ayrılması gerekir. İşten çıkış belgesi alındıktan sonra şu adımlar izlenir:
- T.C. kimlik numarası ve şifreyle e-Devlet’e girilir.
- Arama bölümüne aylık, emekli ve gelir kelimelerinden biri yazılır ve “Gelir, Aylık, Ödenek Talep Belgesinin Verilmesi” bağlantısı seçilir.
- “Yeni Başvuru” butonuna tıklanır, “Tahsis Talep Türü” sekmesinden “Yaşlılık Aylığı” seçilir.
- “Sigortalı Türü” sekmesinde SSK kapsamına girenler “4/A SSK”, Bağ-Kur’lular “4/B BAĞKUR” seçeneğini işaretler ve “Başvur”a tıklar.
- Kimlik ve ad-soyad bilgileri ekrana gelir. Emekli maaş ödemesinin yapılması istenen finans kuruluşu seçilir ve açıklama bölümüne şubesi yazılır.
- İletişim bilgisi bölümüne başında sıfır olmadan cep telefonu numarası yazılır; e-posta adresi eklenebilir.
- Adres, sisteme tanımlı ikametgah adresiyle otomatik doldurulur. Tebliğ farklı adrese istenirse “Farklı Adres” kısmı doldurulur.
- “Aylık alıyor mu?” sorusu yanıtlanır, diğer sekmede “Başvur”a tıklanır. Talep Sosyal Güvenlik Kurumu’na iletilir.
EYT Başvuruları Nasıl İnceleniyor?
EYT başvuruları her başvuru sahibi için tek tek incelenir. Önce başvuranın hak sahibi olup olmadığına bakılır; 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigorta girişi olmak ve istenen prim ile yıl şartını tamamlamak gerekir.
Ardından GSS ve prim borcu kontrol edilir. Genel Sağlık Sigortası borcu özellikle 4/b’liler için emeklilikte engel teşkil eder; Bağ-Kur’lu EYT’lilerin geçmişten prim borcu da olmamalıdır. Borç çıkarsa işlemler borcun ödenmesi için durur.
Başka kurumda tescil olup olmadığına bakılır. Hem 4/a hem 4/b kapsamında tescili olanlar için hizmetlerin birleştirilmesi gerekir; tescil farklı bir SGK müdürlüğündeyse oraya yazı yazılır ve cevap beklenir. Aynı anda iki kurumdan prim yatıranlarda çakışma olup olmadığı da incelenir, bazı durumlarda çakışan primler iptal edilebilir.
Engel yoksa tahsis numarası verilir; bu durum e-Devlet’te “emeklilik kaydı” bölümünden görülebilir. Emeklilik kaydı oluşturulduktan sonra maaş bağlama işlemleri yapılır.
Düzenlemenin yürürlüğe girdiği dönemde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yetkililerinin basına yansıyan ifadelerinde 2,3 milyon kişinin ilk etapta emekli olacağı belirtilmiştir. Düzenleyici Etki Analiz Raporu verilerine göre emeklilik için yaşı bekleyen sigortalı sayısı 4,8 milyondur; bunların 3,5 milyonu 4/a’lı, 619 bini 4/b’li, 669 bini 4/c’lidir. Yaş şartı kaldırıldığında hemen emekli olabilecek kişi sayısı yaklaşık 2,3 milyondur (1.700.000 4/a’lı, 89 bin 4/b’li, 496 bin 4/c’li).
EYT Emekli Maaşı Hesaplaması Nasıl Yapılır?
EYT kapsamında emekli olanların maaşında yaş şartının kaldırılması nedeniyle bir indirim yapılmaz. EYT’den yararlanıp emekli olanlar ile normal şartlarla emekli olanlar arasında maaş hesaplaması bakımından fark yoktur; EYT’lilerin aylıkları da mevcut kurallara göre hesaplanır. Hesaplama sigortalılık dönemindeki tüm kazançlar dikkate alınarak yapılır ve üç döneme ayrılır:
- 1999 yılı öncesi
- 1999 – 2008 yılları arası
- 2008 yılı sonrası
SSK (4/a) kapsamında olanların aylığı hesaplanırken 2000 öncesi, 2000-2008/Ekim arası ve 2008/Ekim sonrası için ayrı kısmi aylıklar hesaplanır, sonra bu kısmi aylıklar toplanır.
2000 yılı öncesi dönemde aylık şu formülle hesaplanır: Aylık = Gösterge Rakamı x Katsayı (31.12.1999 tarihinde geçerli olan Memur Maaş Katsayısı 12000) x Aylık Bağlama Oranı. Sistem gösterge esasına dayandığından ve aylık bağlama oranı yüksek olduğundan en yüksek aylık kazancı sağlayan dönemdir.
Ocak 2000 ile Ekim 2008 arası dönemde formül şöyledir: Aylık = Ortalama Aylık Kazanç (güncelleme katsayısıyla güncellenir) x Aylık Bağlama Oranı. Bu dönemde gösterge sistemi yerine TÜFE’deki artış ve yıllık gelişme hızının birlikte dikkate alındığı güncelleme katsayısı uygulanır. Aylık bağlama oranı düşük olduğundan bağlanacak maaşlar da o oranda düşüktür.
Ekim 2008 sonrası dönemde formül: Aylık = Ortalama Aylık Kazanç x Aylık Bağlama Oranı. Ortalama aylık kazancın hesabında güncelleme katsayısı kullanılır; bu katsayı için bir önceki yılın büyüme hızının %30’u ve TÜFE oranı esas alınır.
5000 Günden Emeklilik
1999 değişikliğinden önce sigortalı olanlar için emeklilik prim günü 5000’dir. 08.09.1999 tarihinde yürürlüğe giren kanun iki önemli değişiklik getirmiştir: prim günü giriş tarihine göre 5.000’den 5.975’e kadar kademeli yükseltilmiş, emeklilik yaşı kadın için 38’den 58’e, erkek için 43’ten 60’a çıkarılmıştır.
03.03.2023 tarihli 7438 sayılı Kanun’da prim gününde değişiklik yapılmamış, yalnızca yaş haddi kaldırılmıştır. Bu durumda 5.000 gün ile emekli olabilmek için kadın çalışanlarda 23.05.1985 ve öncesinde, erkek çalışanlarda 23.11.1980 ve öncesinde SGK girişinin olması gerekir. 1479 sayılı Bağ-Kur Kanunu’nda ve 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nda 08.09.1999’dan önceki dönemde olduğu gibi kadın için en az 7.200, erkek için 9.000 prim günü gerekir; bu günlerin SSK’ya eşitlenmesi gibi bir durum 7438 sayılı Kanun’da yoktur.
Örneğin 1 Ocak 1972 doğumlu, 1 Temmuz 1994’te ilk kez sigortalı işe başlayan bir erkek işçi, işe başladığı dönemdeki kanuna göre 5000 prim gününü ve 25 yıl sigortalılık süresini tamamlayınca emekli olabiliyordu. Bu işçi 25 yıllık süreyi tamamladığı 1 Temmuz 2019’da 47 yaşında emekli olabilecekti. 1999 değişikliğiyle aynı işçi 5750 gün prim, 55 yaş ve 25 yıl sigortalılık şartlarını yerine getirdiğinde emekli olabiliyor; emeklilik 8 yıl ileri ötelenmiş, 750 gün fazladan prim gerekmiştir.
EYT’liler Ne Zaman Emekli Olacak?
Emeklilikte yaşa takılanlar, emekli olma şartlarını yerine getirdikleri takdirde başvuru tarihinden itibaren hızlıca emekli olabilir. Prim günü ve sigortalılık süresini doldurmayanların önce bu şartları yerine getirmesi gerekir. İşverenler EYT kapsamındakilerin işten çıkarılmasında normal emeklilik prosedürünü izler; çıkış kodları için hangi işten çıkış kodu işsizlik ödeneği alınabilir yazısına bakılabilir.
EYT için askerlik borçlanması da hesaba katılır. Askerlik sigorta tarihinden önce yapıldıysa, borçlanılan gün kadar işe giriş tarihi de geri çekilir. Erkekler askerde geçirdikleri günleri satın alarak prim günlerine ekleyebilir.
EYT’linin Hakları Nelerdir?
EYT kapsamında emekli olacak işçi, şartları varsa kıdem tazminatı ile ödenmemiş maaş, fazla çalışma, yıllık izin, hafta tatili ve genel tatil ücretlerini işverenden alabilir.[3] Emeklilik nedeniyle kıdem tazminatının şartları emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı hakkı yazısında anlatılmıştır.
EYT ile emekliliğe ayrılan kişi aynı işyerinde yeniden çalışmaya başlayabilir; bunun için işveren ile işçinin anlaşması gerekir ve işverenin EYT’liyi yeniden işe alma yükümlülüğü yoktur. 7438 sayılı Kanunla getirilen destek primi işveren hissesi indirimi, ilgili fıkranın 7524 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılması (yürürlük 1 Eylül 2024) nedeniyle uygulanmamaktadır. Yeniden işe giriş yeni bir iş sözleşmesi sayılır; ücret ve kesintiler için emeklilik sonrası aynı yerde devam eden işçilerin hakları yazısına bakılabilir.
EYT şartlarını sağlayan kişiyi salt bu nedenle işveren işten çıkaramaz. 4857 İş Kanunu’nun 18. veya 25. maddesindeki geçerli veya haklı fesih nedenleri arasında emeklilik yer almaz. Emeklilik ve bunun için fesih, çalışanın talebi üzerine gerçekleşir; çalışmayı tercih eden personel işveren tarafından işten çıkmaya zorlanamaz.
EYT ve emeklilik ile ilgili rehberler
Konuyla ilgili ayrıntılı yazılar:
- EYT ve Hizmet Tespit Davası
- Emeklilik Sonrası Aynı Yerde Devam Eden İşçilerin Hakları
- Malulen Emeklilik ve Şartları
- Emeklilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı Hakkı
- 15 Yıl ve 3600 Kıdem Tazminatı Hakkı Kaz Keç Kullanılabilir
Tüm konu başlıklarına İşçi Hakları Nelerdir? Güncel sayfasından ulaşılabilir.
İlgili mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 1475 sayılı İş Kanunu.
Kaynaklar