İşçinin İş Yerinde Suç İşlemesi
İş hukuku, özünde işveren ve işçi arasında bir denge görevi gören, her ikisini de korumaya yönelik olan sosyal bir normdur. İş hayatı oldukça yoğun geçer. Bu yoğun süreçte de işçinin işyerinde suç işlemesi durumu zaman zaman karşılaşılabilen bir durumdur. Bu tarz durumların gerek ceza hukuku anlamında gerek de iş hukuku anlamında yaptırımları bulunabilmektedir.
Bu yazıda konu daha çok iş hukuku boyutuyla ele alınır. Zira işçinin işyerinde suç işlemesi hem işçiyi hem işvereni farklı boyutlarda ilgilendirir.
Haklı fesih şartları
İşçinin İş Yerinde Suç İşlemesi Nedir? Şartları Nelerdir?
İşçinin işyerinde suç işlemesi, Türk Ceza Kanunu veya diğer kanunlarda “suç” olarak tanımlanan davranışların, iş süresinin içerisinde ve işyeri tanımına uyan yerlerde işlenmesi demektir. Adalet Bakanlığı’nın resmi sitesinde yer alan suç tanımı dar anlamlı olarak bir “haksızlık” olarak geçmektedir fakat her haksızlık suç değildir. Tanıma göre, toplumsal düzenin korunmasını sağlayan hukuki değerlerin bilerek ve isteyerek (kasten) veya bu değerleri korumaya yönelik kurallara karşı özensizlikle ihlal edilmesi (taksir) ifade eden insan davranışlarıdır. Unutulmamalıdır ki suçlar ancak kanunlarla düzenlenir.
Bununla birlikte, kanunda veya iş akdinde belirtilen işyeri sınırları içerisinde işçi tarafından suç tanımına uyan bir fiilin işlenmesi, işçinin işyerinde suç işlemesi kavramını gündeme taşır. Genel olarak bu tarz durumlarda akıllara işçinin haklı nedenle işten çıkarılması gündeme gelse de işyerinde suç işlemesi kavramı 25. maddenin II numaralı bendinin (f) alt bendinde yer almaktadır.[1]
- f) İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi.
Bu fıkra dar yorumlanmalıdır. Dolayısıyla işçinin işyerinde, 7 günden fazla hapis cezasıyla cezalandırılan ve cezasının ertelenemeyeceği bir suçu işlemesi gerekmektedir. Burada suçun hangi kanunda yer aldığı önemli değildir. Suç tanımına uyan herhangi bir davranış, bu şartlara uyuyorsa işçinin işyerinde suç işlemesi başlığı altında olur ve 25/2-f bendinde düzenlenir.
İşyerinde Suç İşlemesi ve Diğer Haklı Fesih Bentleri
İşyerinde işlenen her suç 25/2-f kapsamına girmez. Hırsızlık, cinsel taciz, hakaret ve sataşma gibi fiiller kanunda ayrı bentlerde düzenlenmiştir ve bunların da genel sonucu haklı nedenle fesihtir. Bu fiiller aşağıda kısaca sıralanır.
İşçinin Hırsızlık Yapması veya İşçinin Güvenini Kötüye Kullanması
İşçinin hırsızlık yapması İş Kanunu madde 25/2-e’de yer alan bir haklı nedenle fesih halidir ve hırsızlık olayı burada diğer suçlardan ayrı olarak düzenlenmiştir. Aynı şekilde güveni kötüye kullanma da burada beraber yer alır.
İşçinin Cinsel Tacizde Bulunması
İşçi, işverene veya aynı işyerinde çalışan başka bir işçiye cinsel tacizde bulunursa İş Kanunu madde 25/2-b,c düzenlemelerinde yer alan hükme göre haklı nedenle işten çıkarılabilir. Ayrıntılar için işyerinde cinsel taciz yazısına bakılabilir.
İşçinin İşyerindeki Mala Zarar Vermesi
İşyerinde bulunan mallara, demirbaşa, ürünlere veya tesisata zarar veren işçi işten haklı nedenle çıkarılabilir. Burada fesih İş Kanunu madde 25/2-ı’ya göre yapılır.
İşçinin İşverene Hakaret Etmesi
İşçinin işverene hakaret etmesi veya işverenin işçiye hakaret etmesi meseleleri de diğer suçlar gibi genel başlık altında değil özel olarak kanunda yer alan meselelerdendir. Hakarete uğrayan tarafın gene haklı nedenle fesih imkanı söz konusu olur.
İşçinin İşveren veya Yakınlarına Sataşması
İş Kanunu madde 25/2-d düzenlemesinde hakaret ile birlikte sataşma fiili de düzenlenmiştir. Burada sataşma fiili suç teşkil eden veya etmeyen her türlü sataşmayı ifade eder. Yaralama fiilleri de bu kapsama girer.
İşçinin Gözaltına Alınması veya Tutuklanması
İşçinin gözaltına alınması yahut tutuklanması direkt olarak haklı nedenle fesih hakkı vermez. Ancak İş Kanunu 25/4’te işçi gözaltına alınmış veya tutuklanmışsa ve bu nedenle işe gelmediği süre 17. maddede yer alan bildirim sürelerini aşmışsa haklı nedenle fesih imkanı doğacağı düzenlenmiştir. Ayrıntılar için devamsızlık nedeniyle fesih yazısına bakılabilir.
Asıl konu, işçinin işyerinde 7 günden fazla hapis gerektiren ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesidir. Bu suçun işyerinde işlenmesi gerekir. Hukuken işyeri sayılan yerler aşağıda sıralanır.
Nereler İşyeri Olarak Kabul Edilir?
İş Kanunu madde 2 hükmüne göre; mal veya hizmet üretmek amacına özgülenmiş, maddi – manevi unsurlar ile işçilerin birlikte örgütlendiği, eş deyişle işçi çalıştırılan birime işyeri denir. Ancak işyeri denildiği zaman geniş anlamda başka bazı birimler de buna dahil olur. İşyerine dahil olan bölümler şu şekilde sıralanabilir:
Asıl işyeri (işçilerin çalıştığı yer)
İşin niteliği ve yürütümü bakımından işyerine bağlı olan yerler
Eklentiler (çocuk bakım yeri vb.)
Araçlar
İşyerinin nerede başladığı, nerede bittiği vs. gibi unsurlar oldukça önemlidir çünkü haklı nedenle fesih imkanının doğup doğmadığı, hukuki sorumluluk gibi önemli hususları belirler.
İşyerinde Suç İşleyen İşçinin İşten Çıkarılması
İşçinin işyerinde suç işlemesi durumunda işverenin haklı nedenle fesih hakkı vardır. Haklı nedenle fesih madde 24-25’e göre herhangi bir bildirim süresi beklenmeksizin yapılır. Fesih yazılı olarak ve sebebi açıkça belirtilerek bildirilmelidir. 25. maddenin II numaralı bendine dayanan fesihlerde 19. maddenin ikinci fıkrasındaki savunma alma zorunluluğu aranmaz; ancak fesih hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü içinde kullanılmalıdır.[2]
Somut olayın özelliklerine göre başkaca yapılması gereken işlemler de olabilir. Usul hataları tarafı haklıyken haksız duruma düşürebilir; bu nedenle bir avukattan hukuki destek alınması yararlı olur.
İşçinin Suç İşlediğinin İspatı – Ceza Yargılaması
İşçinin işyerinde suç işlemesine dayanan fesihlerde alt bent ayrımı önemlidir. Hırsızlık, güveni kötüye kullanma, hakaret, sataşma ve cinsel taciz gibi fiiller 25/II’nin (b), (c), (d) ve (e) alt bentlerinde ayrıca düzenlenmiştir ve bu bentlerde ceza mahkemesinden mahkumiyet kararı aranmaz. (f) alt bendi ise metninde, işyerinde işlenen suç nedeniyle yedi günden fazla hapisle cezalandırılmayı ve cezanın ertelenmemesini arar.
Ancak bilindiği üzere ceza yargılamasında masumiyet karinesi vardır. Yani bir kişi hakkında ceza mahkemesi suç işlediğine ilişkin hüküm vermediği sürece o kişi suçu işlememiş olarak kabul edilir.
(b)-(e) alt bentleri bakımından bu durum iş hukukunda böyle değildir. Çünkü ceza yargılaması çok uzun sürebilir. Bu bentlere dayanan fesihte işverenin işçiyi ceza yargılaması sonuçlanana kadar işyerinde tutma yükümlülüğü bulunmaz; ancak fesih hakkının altı iş günü içinde kullanılması gerekir.
ÖNEMLİ: İş mahkemesi, feshin haklı nedene dayanıp dayanmadığını kendisi değerlendirir. Ceza yargılamasında işçinin beraat etmesi, özellikle (f) alt bendine dayanan fesihlerde bendin aradığı cezalandırma şartı gerçekleşmediği için feshin haksız sayılmasına yol açabilir. Bu durumda işçinin açacağı işe iade davası kabul edilebilir ve tazminat, ödenmeyen haklar gibi diğer alacak kalemleri de işverenden talep edilebilir. Şartlar için işe iade davası şartları rehberine bakılabilir.
Suç İşledi Diye İşten Çıkarılan İşçinin Hakları
İşçi suç işlediği gerekçesiyle işten çıkarılmış olsa bile ödenmeyen ücret, fazla mesai ve kullandırılmayan yıllık izin gibi işlemiş alacaklarını işverenden isteyebilir. İş Kanunu 25/2’ye göre yapılan haklı nedenle fesihte kıdem ve ihbar tazminatı doğmaz. Bu nedenle feshin gerçekten haklı nedene dayanıp dayanmadığının ispatı çok önemlidir. Ayrıntılar için işten çıkarılan işçinin hakları ve kıdem ve ihbar tazminatı yazılarına bakılabilir.
İşçinin Devlete Karşı Suç İşlemesi Halinde, İşçiye Tazminat Ödenir mi?
İşçi işyeri dışında ve işiyle ilgisiz bir suç işlerse ya da suç nedeniyle gözaltına alınır veya tutuklanırsa işveren açısından farklı kurallar geçerlidir.
İş Hukukunda İşçinin Suç İşlemesi Halinde Yapılacaklar
Suçun işyerinde işverene karşı işlenmiş olması halinde 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/II-f bendi, işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde ise 25/IV bendi uygulanır. İşçi, feshin bu bentlerdeki sebeplere uygun olmadığını ileri sürerek 18, 20 ve 21. madde hükümleri çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir. İşveren de haklı nedenle fesih yapabilmek için haklı bir sebebe dayanmalıdır; haklı sebep olmadan işçiyi çıkarırsa işçinin yasal haklarını ödemekle yükümlüdür.
Suçun Nerede ve Kime Karşı İşlendiği Önemli
Suç İşyerinde ve İşçinin İşi İle İlgili İse: Kanuna göre; bu durumlarda işçinin işverene karşı ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranması gerçekleşmekte. Bu nedenle işçinin, işyerinde 7 günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi halinde işveren, iş sözleşmesini haklı nedenle tek taraflı feshedebilir; kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı ödenmez.
Suç İşyeri Dışında ve İşçinin İşi İle İlgili Değilse: İşçinin işyeri dışında ve işiyle alakalı olmaksızın bir suça karışması, çalışmış olduğu işverenine karşı sorumluluğu kapsamında değildir. Kanunun 17 maddesinde belirtilen süreler aşıldığı halde İŞVERENİN haklı nedenle derhal fesih hakkı doğmakta. 17.maddedeki süre işçinin çalışma süresine göre 2 ile 8 hafta arasında değişiyor. Öyleyse, suç işyeri ile alakalı değilse, kanunun 17.maddesi gereği ihbar öneli sürelerine göre işlem yapmak gerekmekte. Yani işçinin ihbar öneli süresince devamsızlık yapma hakkı var. Bu süre sonunda iş akdi, işveren tarafından haklı nedenle tek taraflı fesih edebiliyor.
O zaman, İşçi gözaltı veya tutukluluk nedeni ile ihbar öneli süresini doldurursa İhbar Tazminatı ödenmeyecek, ancak Kıdem Tazminatı hak ediyor. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi de bu yönde karar vermiştir:
“Ancak, işçinin gözaltına kaldığı veya tutuklu olduğu sürenin ihbar önelini aşması halinde, sözleşmeyi Yasanın değinilen 25/IV maddesi uyarınca fesheden işverenin, bildirim şartına uyma ve ihbar tazminatı yükümlülükleri bulunmamakla birlikte, kıdem tazminatı ödemesi gerekir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2017/13378, K.2019/15897, 16.09.2019 (bozma)
İş Kanununda Yer Almayan “Devlete Karşı İşlenen Suçlar” Halinde Ne Olur?
İş Kanununda devlete karşı işlenen suç için ayrı bir düzenleme yoktur. İşyeri dışında ve işle ilgisiz bir suç nedeniyle işçi gözaltına alınır veya tutuklanırsa 25/IV, mahkumiyet kesinleşip ceza infaz edilirken cezaevinde bulunması halinde ise Yargıtay uygulamasında 25/III (zorlayıcı sebep) kapsamında işveren derhal fesih hakkını kullanabilir. Bu fesihlerde 1475 sayılı Kanunun 14. maddesi gereği kıdem tazminatı ödenir, ihbar tazminatı ödenmez.
Bu yönde Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, hükmün infazı nedeniyle cezaevine girilmesini 25/III kapsamında zorlayıcı sebep sayarak kıdem tazminatının ödenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 9. HD, E.2020/5440, K.2021/7876, 08.04.2021).
Ücret Ödemesi Yapılacak mı?
Çalışma yoksa ücret de yok ilkesi gereği; İşçinin tutuklu veya göz altında olması hallerinde, çalışmadığı günler için ücret ödenmeyecek. (Yargıtay 9. HD, E.2017/13378, K.2019/15897, 16.09.2019)
Kaynaklar