Bedelli askerlik yapmak isteyenlerin işten ayrılması gerekli olduğunda kıdem tazminatı alıp alamayacağı merak edilenler arasında yer alır. İş Hukuku kapsamında işçi ve işvereni ilgilendiren hak ve yükümlülükler düzenlenir.
Taraflar arasında çalışma barışının sağlanması için İş Hukuku’na ihtiyaç duyulmaktadır. Bu kapsamda işçi ve işveren arasında düzenlenen iş akdine bağlı olarak koşulları sağlayan işçinin kıdem tazminatı alma hakkı da doğar. Kıdem tazminatı alma koşulları ise kanunda açıkça yer verilen bir konudur.
Bedelli Askerlikte Kıdem Tazminatı Ödenir Mi?
1475 sayılı İş Kanunu m.14 gereği muvazzaf yani zorunlu askerlik görevi nedeniyle işten ayrılan işçiler koşulları sağlamaları halinde kıdem tazminatına hak kazanırlar.[1] Son dönemlerde ise muvazzaf askerlikle ilgili bir takım gelişmeler yaşanmış ve bedelli askerliğe ilişkin bir takım düzenlemeler yapılmıştır.
03.08.2018 tarihinde yapılan bedelli askerlik düzenlemesinin de yer aldığı Askerlik Kanunu (mülga) ile Bazı Kanunlarda ve 663 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname‘de (KHK) Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun uyarınca bedelli askerlik temel eğitimi süresince işçilerin ücretsiz izinli sayılacaklarını düzenlemişti. Ancak Asker Alma Kanunu‘nda yapılan değişiklikler ile bedelli askerlik artık kalıcı hale getirildi. KHK ile getirilen bedelli askerlik düzenlemesinde 21 günlük ücretsiz izin süresi düzenlenmişken kanun değişikliği ile 1 ay olan temel eğitim süresinin tamamlanmasını ön gören bedelli askerlik süresi hakkında ücretsiz izinle ilgili bir belirleme söz konusu olmamıştır. Bu durumda bedelli askerlik için bir aylık temel eğitimi tamamlayan kişi askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılır. Mülga 1111 sayılı Kanunun geçici 55. maddesi 7179 sayılı Kanunla birlikte yürürlükten kalktığı için bedelli askerliğe özgü açık bir kanun hükmü bulunmamaktadır. İşçinin bu nedenle iş sözleşmesini feshetmesi halinde, en az 1 yıllık hizmet süresini doldurmuşsa kıdem tazminatına hak kazanacağı yönündeki görüş öne çıkar.[2]
Bedelli askerlikte kıdem tazminatı yolları
Kıdem Tazminatı Nedir?
Kıdem tazminatı işçilik alacaklarından biridir. İş sözleşmesi kapsamında çalışan işçinin bir yıl ve daha uzun süreli olarak çalıştığı işyerinden kendi isteği dışında çıkarılması halinde kıdem tazminatı alma hakkı bulunur.
Kıdem tazminatı hesaplanırken işçinin brüt ücreti ve kıdemi dikkate alınır. Bunun yanı sıra işçinin sigortalı olduğu süre de göz önünde bulundurulmak zorundadır. Hesaplama sırasında işçinin aldığı son ücret dikkate alınmaktadır.
İşçinin çalışma biçimi parça başı, götürü ya da yüzde usulü olduğunda da hesaplama sırasında son bir yıllık sürede ödenmiş olan ücret o sürede kaç gün çalışılmış ise o gün sayısına bölünür. Bu durumda elde edilen sonuç ortalama ücreti verir.
Kıdem tazminatının verilme amacı işçinin sadakatle bir işyerinde çalışmasının sonucunda ortaya çıkan yıpranma payının giderilmesidir. İşçinin kıdem tazminatı aracılığı ile geleceğinin de güvence altına alınmaya çalışılması İş Hukuku kapsamında düzenlenen bir konudur.
Kıdem tazminatı hizmet sözleşmesi sona erdiğinde bir yıl ve daha fazla süreyle çalışan işçilere ödenir. Hizmet sözleşmesi haksız bir nedene dayanılarak işveren tarafından feshedildiğinde koşullar varsa işçiye kıdem tazminatı ödenir.
1475 sayılı İş Kanunu 14. Maddesi uyarınca iş akdi sonlanan işçi veya yasal mirasçıları kıdem tazminatını alabilir. Kanunda belirtilmiş olan asgari süre dolduğunda ve iş sözleşmesinin kanunda öngörülen sebeplerle sonlanması halinde işçi kıdem tazminatı alabilir.
Kıdem tazminatı dava açma zamanaşımı süresi 5 yıl olurken[3] dava öncesinde arabuluculuk kurumundan yararlanılması zorunlu tutulmaktadır.
01.09.1971 tarihi itibarı ile yürürlüğe giren 1475 sayılı İş Kanunu, 10 Haziran 2003 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan 4857 sayılı İş Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır. Yalnızca kıdem tazminatını düzenleyen 14. maddesi yürürlükte kalmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu uyarınca çalışma yaşamı yeni bir anlayışla yeniden yapılandırılmıştır. İş Kanunu kapsamında işçinin emeğinin korunması amaçlanırken tarafların karşılıklı olarak hakları güvence altına alınmalıdır. Çalışma barışının sağlanması için İş Kanunu’na ihtiyaç duyulur.
Zorunlu Askerlik Sebebi ile İşten Ayrılma
Muvazzaf askerlik olarak da bilinen zorunlu askerlik, belirli bir yaşa gelmiş olan her erkek Türk vatandaşının yerine getirmesi gereken bir görevdir. İşçi muvazzaf askerlik sebebi ile iş sözleşmesini feshettiğinde 1475 sayılı İş Kanunu 14. madde uyarınca kıdem tazminatı alır. Askerlik dönüşü işe başvuru ve işe alınmama tazminatı ise 4857 sayılı İş Kanunu 31. maddede düzenlenir.[4]
İşçi zorunlu askerlik sebebi ile işten ayrıldığında kıdem tazminatı da ödenmek zorundadır. İşçiye kıdem tazminatının ödenmemesi durumunda işçinin yasal haklarından yararlanması mümkün olur. Bu durumda işçi öncelikle arabuluculuk kurumuna başvurur. Anlaşmanın sağlanamadığı durumlarda ise kıdem tazminatı davası açarak süreci takip eder.
İşçi işten ayrılıp askerliğini yaptıktan sonra yeniden eski işine dönmek istediğinde işverene yazılı usulde başvuru yapması gerekir. İki ay içinde yapılması gereken bu müracaatın ardından işçi işe alınmadığı takdirde 3 aylık maaşı nispetinde tazminat ödenir.
Bedelli Askerlik Sebebi ile İşten Ayrılma
Bedelli askerlik yapmak için işten ayrılan işçi çalıştığı yerde bir yıl ve daha uzun süreli olarak çalışmışsa ve iş sözleşmesini bedelli askerlik için feshetmişse kıdem tazminatı alabileceği yönündeki görüş öne çıkar. Açık bir kanun hükmü bulunmadığından işveren bu talebe itiraz edebilir.
İşçinin kıdem tazminatı almaya hak kazanması için İş Kanununda belirtilen koşulları sağlamış olması gerekirken işyerinde en az bir yıldır çalışıyor olması bu şartlardan biridir.
İşçi iş sözleşmesini feshetmeyip bedelli askerlik için ücretsiz izin kullanırsa sözleşme devam ettiğinden kıdem tazminatı doğmaz.
7146 sayılı Kanunla yapılan düzenleme uyarınca 1111 sayılı Askerlik Kanunu’na geçici 55. madde eklenmişti. 1111 sayılı Kanun 7179 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu kapsamda işçi, 2018 düzenlemesi döneminde temel askerlik eğitimi devam ederken ücretsiz izinli sayılmaktaydı. Bugün ise işçi iş sözleşmesini işverenle anlaşarak askıya alabilir ya da sözleşmeyi feshedebilir. Fesih halinde kıdem tazminatı konusunda yukarıdaki görüş öne çıkar.
Askerlik Dönüşü İşçinin Aynı İşe Başlaması
İşçi askeri görevi sebebi ile işten ayrıldığında ve bu görevi sona erdiği takdirde iki ay içinde işe girmek istediğini işverene yazılı olarak iletir. İşveren işçiyi aynı işe ya da benzeri işlerde boş pozisyon varsa oraya almak zorundadır.
Aranan şartların varlığına rağmen işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünden kaçındığı takdirde işe girme talebinde bulunan eski işçiye 3 aylık tazminat ödemekle yükümlü olur. Her tür askerlik görevini yerine getiren işçiler bu haktan yararlanabilmektedir.
İşçi askerlik görevini tamamladıktan sonra işe alınmadığı takdirde işe iade davası açma hakkı bulunmamaktadır. Bu durumda işçinin hakkı 31. maddedeki üç aylık ücret tutarındaki tazminattır. İş sözleşmesi askerlik sebebi ile sonlandırılmış olduğundan 18. madde ve devamındaki işe iade hükümleri uygulanmaz.
Bedelli Askerlik Sebebi ile İşten Ayrılan İşçi Hakları
7146 sayılı Bedelli Askerlik Kanunu uyarınca 2018 yılında bedelli askerlik hükümlerinden yararlanan başvuru sahiplerinin temel askerlik eğitimleri süresi içinde çalıştıkları iş yerlerinde ücretsiz izinli sayılacakları hükmü kabul edilmiştir.
Bu hüküm kapsamında kanundan kaynaklanan askıda kalma durumu ortaya çıkarken işçi iş görme borcu yönünden işveren de ücret ödeme borcu açısından askıda kalma durumu ile karşılaşır.
26.06.2019 tarihinde 7179 sayılı kanunun 9. Maddesi uyarınca bedelli askerlik kanununda yapılan güncellemeler söz konusu olmuştur. Temel askerlik süresinin bir ay olarak belirlendiği bu yeni düzenleme uyarınca da bedelli askerlik ücretini peşin ödeyen ve bir aylık süreyle askerlik hizmetini yerine getirenler askerlik görevini yapmış sayılacaktır.
Yeni düzenleme kapsamında da askerlik görevini bedelli olarak yapanlar için izinli sayılacaklarına yönelik bir düzenleme bulunmamaktadır. Yeni düzenleme uyarınca işçinin bedelli askerlik görevini yerine getirmek için işten ayrılması durumunda kıdem tazminatı alma hakkı kazanacağı yönündeki görüş öne çıkar.
Sıkça Sorulan Sorular
Bedelli Askerlikte Kıdem Tazminatı Ödenir mi?
Bedelli askerlik yapmak için sözleşmesini fesheden işçinin bir yıl ve daha uzun süreli olarak aynı işyerinde çalışmış olması durumunda kıdem tazminatı alabileceği yönündeki görüş öne çıkar. İşçinin ücretsiz izin kullanması halinde ise kıdem tazminatı ödenmemektedir.
Kıdem Tazminatı Nedir?
İşçinin özveriyle çalışmasına bağlı olarak ortaya çıkan yıpranma payının telafi edilmesi için İş Kanunu uyarınca belirlenmiş olan işçi alacaklarından biri de kıdem tazminatıdır. Bu tazminat kanunda öngörülen koşullar sağlandığında alınabilir. İşçinin işyerinde bir yıl ve daha uzun süreli olarak çalışması halinde ve koşullar sağlanmışsa kıdem tazminatı alınabilmektedir.
Askere Giden İşçi, Askerlik Dönüşü İşe Başlayabilir Mi?
Muvazzaf askerlik görevi için işten ayrılan işçi, askerlik dönüşü işine başlama hakkına sahiptir. Bu husus, İş Kanunu’nun 31. Maddesi’nde düzenlenmiştir. Askeri görev için işinden ayrılan işçiler, bu görevin sona ermesinden başlayarak 2 ay içinde işe başlatılmalıdır. Bedelli askerlik bakımından ise işçi, işverenle anlaşarak bedelli askerlik süresince ücretsiz izne ayrılabilir ya da sözleşmeyi feshederek kıdem tazminatı talep edebilir.
Bedelli Askere Gidenler Kıdem Tazminatı Almak Yerine Ücretsiz İzin Kullanabilir
Mülga 1111 sayılı Kanunun 2018 yılında eklenen geçici 55. maddesi, bedelli askerlik temel eğitimi süresince işçinin ücretsiz izinli sayılmasını ve iş sözleşmesinin bu süre boyunca askıda kalmasını düzenliyordu. 1111 sayılı Kanun 7179 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldığından bugün bu yönde açık bir hüküm yoktur. İşçi sözleşmeyi feshetmezse askerlik bitiminde işverene başvurarak eski işine dönmek isteyebilir. İşverenin, işçiyi işe başlatmaması halinde; kıdem tazminatı davası gündeme gelebilir.
Görüldüğü üzere işçi ya sözleşmeyi feshetmeden askere gidecek ve dönüşte eski işine başlayacak ya da sözleşmeyi askerlik nedeniyle feshederek kıdem tazminatı talep edecektir.
Bedelli Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılan İşçinin Durumu
03.08.2018 tarihinde yapılan bedelli askerlik düzenlemesinin de yer aldığı Askerlik Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 663 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname’de (KHK) Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun uyarınca bedelli askerlik temel eğitimi esnasında işçilerin ücretsiz izinli olacakları yönünde bir düzenleme yapılmıştı.
Ancak Asker Alma Kanunu’nda yapılan düzenlemeler ve değişiklikler ile bedelli askerlik kalıcı oldu. KHK ile getirilen bedelli askerlik düzenlemesinde bedelli askerlik nedeniyle işten ayrılan işçinin 21 gün süresince ücretsiz izinde olacağı düzenlenmişken kanun değişikliği ile 1 ay olan temel eğitim süresinin tamamlanmasını ön gören bedelli askerlik süresine ilişkin ücretsiz izinle ilgili bir belirleme yapılmamıştır. Bu durumda bedelli askerlik için bir aylık temel eğitimi tamamlayan kişi askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılır. Mülga 1111 sayılı Kanunun geçici 55. maddesi 7179 sayılı Kanunla birlikte yürürlükten kalktığı için bedelli askerliğe özgü açık bir kanun hükmü bulunmamaktadır. İşçinin bu nedenle iş sözleşmesini feshetmesi halinde, en az 1 yıllık hizmet süresini doldurmuşsa kıdem tazminatına hak kazanacağı yönündeki görüş öne çıkar.
Bedelli askerlik nedeniyle işten ayrılan işçi de yine zorunlu askerlik nedeniyle ayrılma durumu gibi ihbar tazminatına hak kazanmaz. Ayrıca işsizlik maaşı için başvuru yapması halinde de askerlikte geçen süre zarfında işsizlik maaşı alamasa da askerlik dönüşü iş bulamaması halinde işsizlik maaşı almak için İşkur’a başvuru yapabilir. Buna karşılık kıdem tazminatının ödenmesi gerekecektir.
Daha geniş anlatım Taksi Şöförlerinin Kıdem Tazminatı Hakkı rehberinde, benzer bir soru ise Kıdem Tazminatı Vergi İadesi Nasıl Geri Alınır yazısında yer alır.
İlgili mevzuat: 7179 sayılı Askeralma Kanunu.
Kaynaklar