İş Kazası Tutanağı
İş kazası tutanağı, bir işyerinde meydana gelen iş kazasının detaylarını, sebeplerini ve sonuçlarını belgeleyen resmi bir rapordur. Diğer bir ifadeyle işyerinde meydana gelen iş kazalarında işveren tarafından tutulması gereken tutanağa iş kazası tutanağı denir. Tutanakta çalışan ile ilgili bilgiler eksiksiz yer almalı, kazanın tam olarak nasıl meydana geldiği ayrıntılı anlatılmalıdır.
Tutanak, kaza sonrası açılan davalarda ispat aracı olması sebebiyle çok büyük bir öneme sahiptir. Tutulması işveren açısından zorunluluktur; davalarda tutanağın tutulup tutulmadığı veya ne şekilde tutulduğu büyük önem taşır. Uygulamada bunun önemli şekil şartları bulunmaktadır.
Bu yazıda tutanağın nasıl hazırlandığı, işverenin tutanak düzenlememesi halinde işçinin neler yapabileceği ve tutanakta bulunması gereken unsurlar ele alınır.
Tutanakta olması gerekenler
Hangi Olaylar İçin Tutanak Tutulur?
Tutanak, olayın iş kazası niteliği taşıdığı durumlarda düzenlenir. 6331 sayılı Kanun’un 3. maddesinin 1. fıkrasının g bendine göre iş kazası “işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hale getiren olay”dır; 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi ise hangi hallerin iş kazası sayılacağını belirler.[1] Bir olayın iş kazası sayılması için gereken unsurlar ve sayılan haller iş kazası tazminat davası rehberinde anlatılır.
İş Kazasından Sonra İşverenin Yapması Gerekenler
İşveren kazayı yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, Sosyal Güvenlik Kurumuna ise en geç 3 iş günü içinde bildirmek zorundadır. Bildirimin yolları, süre hesabı ve süresinde yapılmamasının sonuçları iş kazası bildirimi yazısında ayrıca anlatılır; tutanak ise bu işlemlerle birlikte gecikmeden hazırlanır.
İş Kazası Tutanağı Nedir?
Kanunda iş kazası olarak değerlendirilen durumların gerçekleşmesinin ardından işveren tarafından düzenlenmesi gereken belge budur.
İş kazası nedeniyle dava açılması halinde işveren tarafından düzenlenen tutanak önemli bir ispat aracı olarak kullanılır.
Tutanağa ilişkin düzenlemeler 4857 Sayılı İş Kanunu ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda yer almaktadır.
Tutanak tutulması için gerçekleşen kazanın iş kazası olarak değerlendirilmesi gerekmektedir; bu değerlendirmenin ölçütleri için iş kazasının unsurlarına bakılabilir.
ÖNEMLİ: Olası bir iş kazasında, tutanağın tutulup tutulmadığı veya ne şekilde tutulduğu büyük önem taşır. Uygulamada bunun önemli şekil şartları bulunmaktadır. İşverenin buradaki bazı ihmalleri Yargıtay uygulamasında işçi lehine yorumlanma nedeni olarak yer almıştır. Bu tür bir durumda hak kaybı yaşamamak adına muhakkak önce avukata sorarak hareket edilmelidir.
İş Kazası Tutanağı Nasıl Tutulur?
İş kazası ardından işveren tarafından yapılması gereken işlemlerden biri de gecikmeksizin tutanak hazırlamaktır. Tutanakta iş kazasının nasıl meydana geldiği tüm detaylarıyla birlikte anlatılmalıdır. Kazanın meydana geldiği ana şahit olan başka işçiler varsa bu işçilerin de ifadelerine tutanakta yer verilmelidir.
Kazayı geçiren işçiye ait tüm bilgiler (örneğin; çalıştığı bölüm, bölümdeki görevleri, işe başlama tarihi) eksiksiz bir şekilde tutanağa yazılmalıdır. Bazı iş kazalarında işçiye olayın gerçekleştiği an işyeri hekimi tarafından müdahalede bulunulur. Böyle bir durumun gerçekleşmesi halinde tutanakta bu hususa da mutlaka yer verilmelidir.
Bazı iş kazalarında uzuv kaybı meydana gelmektedir. Kazada uzuv kaybı meydana gelmesi halinde bu durumun belirtilmesi oldukça önemlidir. İşçi görevi nedeniyle kullandığı bir araç nedeniyle kazayı geçirdiyse bu araç gereçler de varsa fotoğraflarıyla birlikte tutanağa eklenmelidir.
Kazanın nasıl gerçekleştiğinin daha iyi anlaşılabilmesi için kazanın meydana geldiği yerin fotoğraflarının tutanağa eklenmesi faydalı olacaktır. İş kazası tutanakları ilerde açılması muhtemel davalar açısından çok önemli bir ispat aracıdır. Bu nedenle tutanağın hazırlanması ve hazırlarken tüm ayrıntılara yer verilmesi oldukça önemlidir.
İş kazası tutanaklarının işverenler tarafından eksik ve hatalı şekilde düzenlenmesi söz konusu olabilmektedir. İşverenler sorumluluktan kurtulmak amacıyla kusurlarını gizleyecek şekilde tutanak düzenleyebilirler. Böyle bir durumun yaşanması halinde işçinin aleyhine düzenlenen tutanakların aksinin ispatlanması önem arz eder. Bu durumda avukat desteği alınması sürecin gidişatı için önemlidir.
İş Kazası Tutanağı Örneği
Tutanak hazırlamakla yükümlü olan kişi işverenlerdir. Bu tutanaklar her somut olayın gerçekleşme şekline göre farklılık gösterecektir. Esasen her somut olay için genel geçer bir örnek mümkün olmaz; çünkü tutanak her olayda o olaya özgü şekilde hazırlanır.
Görünüşte bakıldığı zaman bir fark görülmese de olayın gerçekleşme şeklinin o tutanağa aktarılması, orada kullanılan basit ama hukuken büyük önem taşıyan ibareler meselenin gidişatını değiştirecek güçtedir. Her ne kadar genel bir örnek sunmak işin niteliğine uygun olmasa da tutanaklarda asgari olarak şu unsurların yer alması beklenir:
İŞ KAZASI TUTANAĞI (ÖRNEĞİ)
Kaza Geçiren Çalışanın Bilgileri: (Burada çalışanın genel kimlik bilgileri yazılmalıdır)
Çalışanın Görev Yaptığı Birim:
İşe Başlama Tarihi:
Kaza Saati:
Kazanın Gerçekleştiği Adres:
Uzuv Kaybı (Var/Yok):
Tıbbi Müdahale (Var/Yok):
Açıklamalar: İş kazasının nasıl gerçekleştiği tüm detaylarıyla birlikte işveren tarafından açıklanmalıdır. İş kazasına uğrayan kendini ifade edebilecek durumda ise kendisi de tutanağa eklemeler yapabilir. Tabii ki eklemeyi yapanın bilgileri burada yer almalı ve kendi eklediği kısmın altında imzası bulundurulmalıdır.
Tanık İfadesi: Kazanın gerçekleştiği ana şahit olan diğer işçiler yahut başkaca tanıklar ad soyad TC kimlik no bilgileri ile birlikte açıklamalarda bulunabilir.
Kazaya Ait Fotoğraflar: Kazanın gerçekleştiği yere ilişkin fotoğrafların eklenmesi oldukça önemlidir. Kaza işçinin kullandığı bir makine/araç/gereç nedeniyle meydana geldi ise bunlara ilişkin fotoğrafların da eklenmesi gereklidir.
Tutanaktaki tüm bilgiler eksiksiz bir şekilde doldurulduktan sonra işveren ve varsa tanıklar tarafından imza altına alınır. Taslak olan bu tutanağın her iş kazası olayının somut özelliklerine göre doldurulması gerekmektedir. Eğer işçi imza atmak istemiyorsa imzadan imtina ettiğine dair ibare eklenebilir. Yahut işçi “yukarıdaki şu şu kısma katılmayarak tutanağı imzalıyorum” şeklinde bir çekince ekleyerek imza atabilir.
İş Kazasının Soruşturulması
İş kazası olayı olarak kuruma bildirim formu doldurularak bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı hakkında karar, kurumca yetkilendirilen denetim memurları tarafından veya Bakanlık İş Müfettişleri aracılığıyla soruşturma yapılabilir.
Bu soruşturmanın sayesinde bildirilen olayda;
Olayın iş kazası sayılıp sayılamayacağı,
İşverenin sorumluluğu için kaçınılmazlık ilkesinin uygulanıp uygulanamayacağı,
Olayın meydana gelmesinde sigortalının kastı veya ağır kusurunun olup olmaması,
Olayın meydana gelmesinde işverenin kastı veya ağır kusuru ya da iş güvenliği mevzuatına aykırı harekette bulunup bulunmadığı,
Olayla ilgili üçüncü kişinin kusurunun var olup olmaması,
incelenir. Olayın iş kazası sayılmasına karar verildiği takdirde taraflar için birtakım hukuki sonuçlar doğmuş olacaktır.
İş Kazası Tutanağı Tutulmazsa Ne Olur?
Tutanağın tutulması kaza sonrasında işçinin hakkını arayabilmesi açısından önemlidir. Kanundaki düzenlemeler uyarınca işveren, iş kazasının kaydını tutmak, gerekli incelemeleri yapmak ve ilgili raporu düzenlemekle yükümlüdür.[2] Bazı işverenler sorumluluktan kurtulmak amacıyla tutanak düzenlemekten kaçınır.
İşveren tutanak düzenlemezse işçinin, hasarın iş kazası nedeniyle oluştuğunu gösteren bir hastane raporu alması ispat açısından önemlidir. İşveren tutanak düzenlemeden kazayı SGK’ya bildirmişse hastaneden alınan iş kazası raporu ispat için yeterlidir. İşveren hem tutanak tutmaz hem de SGK’ya bildirimde bulunmazsa idari yaptırım uygulanır.
İş kazası geçiren işçilerin haklarını arayabilmeleri için kazanın kayıt altına alınmış olması bu nedenle çok önemlidir.
Tutanak ve Bildirim Yükümlülüğünü İhmal Etmenin Yaptırımı
Kaza kaydını tutmayan ve olayı süresinde Kuruma bildirmeyen işverene 6331 sayılı Kanun’un 26. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanır. Ceza tutarı her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve işyerinin çalışan sayısına ve tehlike sınıfına göre artırımlı uygulanır.[3]
Ayrıca bildirim zamanında yapılmazsa SGK’nın ödediği iş göremezlik ödenekleri işverenden tahsil edilir; ayrıntılar iş kazası bildirimi yazısındadır.
İş Kazası Geçiren İşçinin Faydalanabileceği Haklar
İşçi, kaza sonrası SGK’dan geçici ve sürekli iş göremezlik ödeneği veya geliri, ölüm halinde hak sahipleri için ölüm geliri ve cenaze ödeneği alabilir; işverenden ise kusur varsa maddi ve manevi tazminat talep edebilir. SGK’dan sağlanan hak ve ödenekler iş kazası geçiren işçinin hakları yazısında, tazminat kalemleri ise iş kazası geçiren işçi ne yapmalı yazısında açıklanır.
Sigortasız İşçi İş Kazası Geçirirse Ne Olur?
İşçinin işe başlaması halinde sigortasının başlatılması işverenin yükümlülüğüdür. İşveren bunu yapmamış olsa bile işçi kaza halinde haklarını talep edebilir. Kaza hastane polisine bildirilmeli, hastaneden de iş kazası olduğuna ilişkin rapor düzenlenmesi talep edilmelidir.
Bunlar yapılamamışsa işçi, kazanın iş kazası olduğunun tespiti için tespit davası açabilir. Sigortasız çalıştıran işveren hakkında idari yaptırım uygulanır.
Daha geniş anlatım İş Kazası Tazminat Davası Nedir rehberinde, benzer bir soru ise İş Kazası Geçiren İşçi Ne Yapmalı yazısında yer alır.
İlgili mevzuat: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu.
Kaynaklar